Mezar Taşına Yazılan Cümle, Ölenin Değil Yaşayanların Sözüdür

Mezarlıkta yürürken taşların üzerindeki kısa cümlelere farkında olmadan bakarız. Hep gülümserdi, sevgiyle hatırlanacak gibi satırlar okurken ölen sanki bize konuşuyormuş gibi geliriz. Oysa o cümleyi seçen, yazdıran ve bugün okuyan hep yaşayanlardır. Epiktetos'un bize bağlı olan ile olmayan arasındaki ayrımına dönersek burada ilginç bir kayma görürüz. Ölen artık hiçbir şeyi denetleyemez, dolayısıyla taşa düşen cümle onun elinden çıkmıştır ve bundan sonra yalnızca bizim sorumluluğumuzda kalır. Ölenin bir sözü olabilir mi diye sormak yerine, o sözü duyurmanın yolunun yaşayanların seçimi olduğunu kabul etmek gerekir. Bu yüzden denetimimizde olan şey taşın yazısı değil, o yazıya ne kadar dürüst davrandığımızdır. Hiç yazılmamış bir sözün de hak olup olmadığı burada açık kalıyor. Bence bu hakkın sınandığı yer ölçü değil niyettir, çünkü ölçüyü kimse ölüden alamaz.