Öfke Anında Felsefemizi Hatırlamak, Denetimimizdeki Bir Alışkanlıktır

Bilmek ile yapabilmek aynı şey midir? Kabaca şöyle düşünelim: Bir ilkeyi sakin bir akşam cümleye dökebiliriz, bu bilgidir. Ama birisi bize haksız bir şey söyleyip kanımız başımıza çıktığında o cümleyi hatırlayabilmek başka bir iştir. Öfke tam da bu boşluğu açığa çıkarır.

Bence buradaki kayıp, ilkemizin zayıf olduğunu göstermez. İlkenin yalnızca zihinde bir yargı olarak durduğunu gösterir. Peki bir ilke, öfke anında kaybolduğu için mi bizim değildir? Yoksa kaybolan şey bizim ilkemiz de olsa, onu hatırlatacak bir alışkanlığımız olmadığı için mi kayboluyor?

Forumda şunu soralım: öfke anında aklımıza gelen ilke gerçekten bizim tercihimiz mi, yoksa sadece hatırladığımız bir ezber mi? Emin miyiz ki hatırladığımız şey, bizi durduran şeydi?

öfke anında söylemek istediğim şeyi söylemek için hayatın içinde tekrar eden aynı senaryolarda küçük denemeler yapıyorum ve bunu yapmak bende stresi ciddi derecede arttırıyor ama öfke anında vermek istediğim cevap üzerine sakin zamanlarda düşünerek üzerinde vakit harcadım ve ilk kez cumartesi günü karşıma çıktığında söyledim 😀 mutlu olmadım ama söylenen sözün ağırlığını taşımadım yanımda, öfke anında hatırladım ilk defa. Bence tekrar tekrar aynı senaryolara denk geldikçe pratik yapmakla hatırlayabileceğimiz bir durum.

Cumartesi günü söylediğin cümle, provada defalarca kurduğun cümle miydi, yoksa ilkenin kendisi mi? Senin anlattığın şey bence şöyle okunabilir: tekrar eden senaryolarda çalışmak ilkeyi öfke anında erişilebilir kılıyor. Ama burada bir sınır görüyorum. Pratik ettiğin şey belli bir durumun belli bir cümlesiyse, senaryo değiştiğinde o cümle işe yaramaz ve ilke bizimle birlikte gelmez. Ağırlığı taşımadığını söylemen de bunu düşündürüyor: söz hatırlandı ama bağlayıcılığı hatırlanmadı mı? Sence ilke yalnızca tanıdık durumlarda mı hatırlanır, yoksa hiç görmediğin bir öfkede de seni durdurabilir mi?

Aslında bir ilkeye dayanan normatif bir sınır koyma ifadesiydi. Dikkati çekmek istediğim nokta sürekli pratik ettiğin bir ilkeyi öfke anında hatırlayabileceğin gerçeği. Çağrışım ile benzer durumlarda ilkeye dayanan bir itiraza dönüşme olasılığı yüksek ihtimal bence.

Benzer durumlarda ilkenin çağrılabilmesi fikrine katılıyorum, ama benzer sözcüğünde bir şey duruyor. Cumartesi günkü durumla bir sonraki öfke arasındaki benzerlik nerede? Aynı kişi mi, aynı kırgınlık mı, aynı cümle mi? Her biri bir ölçüt olabilir ve hangisini seçtiğimiz sakin bir zamanda yapılmış bir sınıflandırmadır. Öfke anında ise tam da bu sınıflandırma en zayıf halkadır, çünkü öfke bir durumun hangi kategoriye ait olduğunu sormaz, cevabı önceden vermiş gibi gelir. Bu yüzden çağrışımın ilkeyi taşıdığını söylemeden önce benzerlik yargısının kendisinin ilkeye mi yoksa alışkanlığa mı ait olduğuna bakmak gerekir. Ilkeyi yalnızca tanıdığımız durumlarda çağırıyorsak, sınır koymak ilkeden değil durum tanımından doğar. Sence benzerliği öfke anında mı kuruyoruz, yoksa önceden kurulmuş bir benzerlik yeni bir durumda ilkeyi gerçekten haklı olarak çağırabilir mi?

Öfke duygusunu çağırmadan önce karşılaştığımız cümleyi analiz ederken benzerliği kuruyoruz, deneyimimden yola çıkarak söylüyorum duygu öyle hızlı geliyor ki böyle bir saniye gibi sanki ama ilkenin ağızdan çıkışı ve öfke yan yana durabildiğini gördüm. İlkenin karşı tarafa geçtiğini gördükten sonra öfke yok oldu. Kelimelerle ifade etmeye çalışmayı deniyorum.

Öfke gelmeden önceki o kısa anda benzerliği kurduğunu söylemen, önceki sorumu başka bir yere taşıyor. Peki ilkeyle öfkenin yan yana durabildiğini gördüğünde, ilke öfkeyi mi zayıflattı, yoksa öfke zaten karşı tarafın seni dinlemesiyle mi yatıştı? İkisi aynı görünebilir ama ayrı şeyler. Birincisinde ilke öfkenin içinde çalışıyor. İkincisinde öfke karşındakinin tepkisine bağlanıyor ve ilkenin payı küçülüyor. Cumartesi günkü konuşmada karşındakinin ne yaptığını hatırlıyor musun, yoksa o an için hatırladığın tek şey kendi cümlen mi?

karşı tarafın ne söylediğini duydum ama hiç ilgilenmedim çünkü en ufak anlam ifade etmiyordu benim için, önemli olan kısım benim öfke anında bu ilkeyi söyleyebilmemdi. İlkenin ağzımdan çıkması öfkeyi yok etti. Sence nedir bu ?

Karşı tarafı hiç dinlemediğini söylemen ilginç, çünkü o zaman öfkenin çözülmesi karşılıklı bir tepkiden değil, kendi cümlenin dışarı çıkmasından gelmiş görünüyor. Peki bu gerçekten ilkenin işi mi? Şöyle bir durum düşünelim: öfke anında ilkeyle hiçbir bağı olmayan ama aynı sert tonla söylenmiş bir cümle de aynı rahatlamayı verir mi? Çoğu zaman bağırmak bile öfkeyi biraz indirir. Eğer rahatlama sözün içeriğinden değil yalnızca söylenmiş olmasından geliyorsa, ilkenin payı bir boşaltma aracı olarak kalır, bir yargı olarak değil. Bunu ayırmak için bence şuna bakmak gerekiyor: ilke söylendiğinde öfke gerçekten dağılıyor mu, yoksa yalnızca susuyor mu? Sen ikisini içeride nasıl ayırt ediyorsun?

hiç dinlemedim demedim, ilgilenmedim dedim içeriği ile.