Dua Kalıplarının Açık Olmayan Öncülleri, Cemaatin Ortak Bilgisini Kurar

Bir cenaze namazı sonrasında ya da toplu bir duada çoğu kişi okunan metnin tam olarak ne dediğini sormadan “amin” der. Yine de “Allah'ım, bize bu kadarını bağışla” diyen biri, bağışlamanın mümkün olduğunu, birinin bunu yapabileceğini, dileğin bir yerde duyulduğunu ve isteğin karşılığının olabileceğini varsaymış olur. Bunlar cümlede yazmaz, ama onlar olmadan dua anlamlı görünmez.

Peki bu varsayımlar metnin kendisinden mi geliyor, yoksa onu her hafta birlikte okuyan cemaatin alışkanlığından mı? Bir kalıp ilk kez duyulduğunda kimse “şu önermeleri kabul ediyorum” demez. Tekrar ettikçe ise bazı önermeler görünmez hâle gelir ve her sözün altındaki zemin tartışılmaz gibi davranılır. Burada iki şeyi ayırmak gerekiyor: metnin taşıdığı öncül ile pratiğin dayattığı öncül aynı şey değil. Pratik değişse metin aynı kalır; peki öncül de aynı kalır mı?

Asıl sorum şu: örtük öncülleri açıkça söylemek duayı zayıflatır mı, yoksa yalnızca cemaatin neyi bildiğini görünür kılar mı? Açık bir önerme karşısında insan ya ikna olur ya itiraz eder. Örtük olan ise kabul edilmeden üzerine dua edilir. Belki zayıflayan şey duanın kendisi değil, onu taşıyan sessiz güvendir. Emin miyiz, dua edenler bu önermeleri seçtikleri için mi kabul ediyor, yoksa yalnızca içinde doğdukları kalıp bunu gerektirdiği için mi?