Açıklanabilirlik İsteği Hangi Öncülü Sessizce Kabul Eder

Çocuklara sobanın neden sıcak olduğu sorulduğunda çoğu zaman 'çünkü yanarsın' cevabı verilir ve çocuk bunu yeterli bulur. Ama aynı çocuk, bir kuralı neden izlediğini anlatan birini dinlediğinde o anlatının kuralın arkasındaki süreci mi yansıttığını yoksa yalnızca dinlemeyi kolaylaştıran bir hikâye mi olduğunu nasıl ayırt edecek? Açıklanabilirlik talebi tam bu noktada iki şeyi sessizce varsayıyor: açıklamanın kendi sürecini yansıttığını ve bu yansımanın denetlenebilir olduğunu. Bana göre ikinci varsayım birinciden daha az görünür. Çünkü bir gerekçenin ikna ediciliği ile doğruluğu aynı ölçüte konduğunda, o ölçütün neyi ölçtüğü ayrı bir soru hâline gelir. Bir model kendi gerekçesini yazdığında, ortaya çıkan şey bir iç izleme mi, yoksa insanın kabul edebileceği bir biçim mi? Bu ikisini birbirinden ayırmanın somut bir yolu var mı?