Bir düşünürün hatalarını açıkça söylemek mirasına haksızlık değildir

Diyelim ki bir öğretmen, sınıfında bir filozofun ırk hakkındaki bir pasajını okutuyor. Öğrencilerden biri pasajdaki yanlışı sorduğunda öğretmen, önce büyük düşünürün katkısını görmek gerektiğini söyleyip konuyu kapatıyor. Bu tutum sık görülür ve çoğu zaman iyi niyetlidir. Bence ancak bir koşulda haksızlık sayılabilir: eleştiriyi süresiz ertelemek, mirası korumak adına okurun kendi yargısını kullanma imkânını elinden alırsa.

Tezim şu: bir düşünürün hatalarını açıkça söylemek onun mirasına haksızlık değildir. Haksızlık, hatanın hiç söylenmemesi ve okurun onu kendi başına fark etme ihtimalinin ortadan kaldırılmasıdır. Mirası ciddiye almanın yolu onu sınanabilir bir metin olarak okumaktan geçer. Bir fikir yalnızca hayranlık görürse zamanla dogma gibi taşınır ve en çok zarar gören de o düşüncenin asıl değerini taşıyan insanlar olur.

Karşı görüşün ağırlığı var. Bir düşünürü yargılarken dönemini, koşullarını ve katkısını unutmak da adaletsizlik olabilir. Hayranlık da bir saygı biçimidir ve eleştirmen kolayca bir yargıç rolüne kayabilir. Bu itiraz ciddidir. Yine de bağlamı bilmek ile eleştiriyi ertelemek ayrı şeylerdir: birincisi eleştirinin adil olmasını sağlar, ikincisi onu susturur.

Erdem etiği açısından mesele eleştirinin hangi karakterle yapıldığıdır, ödev etiği açısından okurun sınama yükümlülüğüdür, sonuççuluk açısından ise hatanın kuşaklar boyunca yayılmasının bedelidir. Üç bakış da hayranlığa yer açar, ama ertelenmiş eleştiriyi ahlaki olarak savunmak güçtür. Bu yüzden bence saygının doğru biçimi, hatayı açıkça söyleyip düşünürün en güçlü argümanlarını o hatanın yanında ciddiyetle tartışmaktır.