Eşanlamlılık Kavramsal Bir Eşitlik Değil, Kullanım Örtüşmesidir

Bir kelimeyi öbürüyle değiştirdiğimizde cümlenin anlamı korunuyor mu? Bu soruya evet demek için iki ifadenin her bağlamda yer değiştirebilmesi gerekir. Quine'ın ünlü sınaması tam olarak bunu ister. Ama 'ev' ile 'yuva' arasındaki farka bakın: bir taziye mesajında ya da bir şiirde yer değiştirdiğimizde ton, sıcaklık ve çağrışım kayar. Anlam tamamen bozulmaz ama yakınlaşır.

Benim tezim şu: eşanlamlılık, anlam kuramında kavramsal bir eşitlik olarak değil, kullanım alanlarının büyük ölçüde örtüşmesi olarak anlaşılmalı. Sözlüklerdeki eşanlamlı kaydı bu örtüşmenin pratik bir özetidir. Bir çevirmenin ya da konuşurun gündelik işine yarar, ama iki sözcük arasında katı bir kimlik ilişkisi kurmaz.

Karşı görüş güçlü ve adilce anılmayı hak ediyor. Frege'nin anlam ile gösterim ayrımı, aynı şeye işaret eden ifadelerin farklı anlamlar taşıyabileceğini gösterdi. Bu ayrım, eşanlamlılığın da ayrı bir düzeyde tanımlanabileceğini düşündürüyor. Bir kuramcı, iki ifadenin bütün olası bağlamlarda aynı doğruluk değerini verdiğini söyleyerek eşitliği yeniden tanımlayabilir. Bu tanım ilk bakışta ikna edici; ama bağlamların sınırsızlığı onu uygulanamaz kılıyor. Uygulanamaz olmak ise yok olmak anlamına gelmez, ama bu kavramın bizim için neye yaradığını yeniden düşünmemizi zorunlu kılar.

Bu yüzden eşanlamlılığı bir ölçüt değil bir eğilim olarak görmek bana daha dürüst geliyor. Bir ifadenin hangi bağlamda taşınamadığını gösteren somut bir örnek, bu tezi en hızlı sınayacak şey olur.