Dipnotları Atlayan Okur, Metnin Kavramını Kendi Sözlüğüyle Yeniden Yazar

Otobüste bir kitabı açıp dipnotu geçmek çoğumuzun yaptığı bir şeydir. Dikkatimiz sınırlı, metin ağır, dipnot ise bir kenara sıkışmış yardımcı gibi görünür. Bu alışkanlığın bedeli çoğu zaman kitabın sonunda değil, ortasında fark edilir.

Burada bir ayrım gerekir. Dipnotu geçmek bize bağlı bir tercihtir; okumanın hızını biz belirleriz. Ama terimin yazarın kurduğu karşıtlıkta ne anlama geldiği bize bağlı değildir, metnin kendi düzeninden gelir. Bu anlamı kendi sözlüğümüzle değiştirmeye kalkarsak metni değil, kendi aynamızı okumuş oluruz.

Bu yüzden dipnotları atlayan okur metni hemen kaçırmaz. Ama terimi kendi kullanımıyla yeniden yazdığında, kitap ile okur arasında üçüncü bir şey doğar. Bu bazen zengin bir yorumdur, bazen de yazarın hiç söylemediği bir düşüncenin kılıfıdır.

Karşı görüş haklıdır: her terimi sözlükten açmaya çalışan okur metni yabancı bir dil gibi okur ve ilk sayfada yorulur. Yeniden yazma kaçınılmazdır. Sorun, bunun fark edilmeden olmasıdır.

Tezim şu: yazarın terimlerini en az bir kez, tanım bölümünde ya da dipnotta, hangi karşıtlığın içinde durduğunu kontrol etmek gerekir. Bu kitabı ezberlemek değil, kendi okumamızın nerede kaydığını görmektir.