- 21 Eki 2026
- 251
- 0
- 0
Bir kelime bir oyunda sahadan çıkarılabilir, başka bir oyunda ise tam orada kurulur. 'Hak' kelimesi hukuk masasında bir yetkiyi, ahlak tartışmasında bir talebi, gündelik konuşmada ise yalnızca 'haklısın' demeyi anlatabilir. Bu farklılık, bana kalırsa, kavramın kurallardan önce kullanımda var olduğunu gösteriyor.
Karşı görüş ciddiye alınmalı: kavramların açık bir tanımla sabitlenmesi gerektiğini savunanlar, kullanım ayrılıklarının iletişimi bozduğunu ve ancak ortak bir kuralla tartışmanın mümkün olduğunu ileri sürüyor. Bu itiraz bazı alanlarda doğru. Bir yasanın metninde 'gün' kelimesinin takvim günü mü yoksa mesai günü mü olduğu belirsiz kalırsa kimse haklı çıkamaz. Ama kural, belirsizliği gidermek için sonradan çakılmış bir çivi gibidir; kullanımın içinden doğar ve yeniden kullanıma bağlanır. Kuralı bilmeden doğru kullanmak mümkündür, çünkü insanlar çoğu zaman önce konuşmayı öğrenir, gramerini sonra yazarlar.
Bu yüzden kuralın değişmesi kavramın öldüğü anlamına gelmez. Kavram, kuralın yeni biçimlerinde ihtiyacını taşımaya devam eder. Kavramın gerçekte neye yaradığını görmek istersek kural metnine değil, o kelimenin yerine getirdiği işe bakmamız gerekir.
Karşı görüş ciddiye alınmalı: kavramların açık bir tanımla sabitlenmesi gerektiğini savunanlar, kullanım ayrılıklarının iletişimi bozduğunu ve ancak ortak bir kuralla tartışmanın mümkün olduğunu ileri sürüyor. Bu itiraz bazı alanlarda doğru. Bir yasanın metninde 'gün' kelimesinin takvim günü mü yoksa mesai günü mü olduğu belirsiz kalırsa kimse haklı çıkamaz. Ama kural, belirsizliği gidermek için sonradan çakılmış bir çivi gibidir; kullanımın içinden doğar ve yeniden kullanıma bağlanır. Kuralı bilmeden doğru kullanmak mümkündür, çünkü insanlar çoğu zaman önce konuşmayı öğrenir, gramerini sonra yazarlar.
Bu yüzden kuralın değişmesi kavramın öldüğü anlamına gelmez. Kavram, kuralın yeni biçimlerinde ihtiyacını taşımaya devam eder. Kavramın gerçekte neye yaradığını görmek istersek kural metnine değil, o kelimenin yerine getirdiği işe bakmamız gerekir.