Vergi Kaçırmanın Ahlaki Ağırlığı ve Zararın Dolaylı Dağılımı

Vergi kaçırma üzerine konuşurken önce elimizde olanı ayırmak işe yarıyor. Bir esnafın kasaya girmeyen bir satışı olduğunu düşünelim. Fişi kesmemek, kayda geçmeyen geliri gizlemek onun yapacağı bir şeydir. Bu eylem onun iradesine bağlıdır ve ahlaki hesabı da bu eylem üzerinden yapmak gerekir. Devletin bütçesinde açık oluşması, bir hastanede bekleme süresinin uzaması ise onun elinde olmayan sonuçlardır.

Cicero'nun De Officiis'inde, yararlı görünen ile doğru olanın çatıştığı durumlar üzerine uzun bir tartışma vardır. Orada da asıl mesele, iyi insanın kendi payına düşen yükümlülüğü ayırt etmesidir. Bu yolu izlersek, zarar yayıldıkça sorumluluğun inceldiğini söylemek kolaylaşır. Oysa küçük payların toplamı büyük bir kayıp üretir ve bu toplamda bizim payımız da vardır. Zararın dağılması eylemi aklamaz; yalnızca eylemin hangi ölçüye göre değerlendirileceğini değiştirir.

Bana göre ahlaki ağırlık, sonucun büyüklüğünden önce kendi kararımızın hangi yargıya dayandığında yatar. Yasayı yalnızca bir zorunluluk olarak değil, ortak bir düzenin parçası olarak gördüğümüzde, kaçırmak sadece cezadan korkmak olmaz; verdiğimiz bir sözü bozmak olur. Kamu hizmetini kimin ödediği sorusu bu yüzden ikinci sırada gelir. Önce kendi payımızın ne olduğunu bilmemiz gerekir.