Affedilmeyen Geçmiş, Bugünkü Seçimi Sessizce Biçimlendirir

Bir insan eski bir haksızlıktan söz ederken çoğu zaman olayı değil, o olayın bugün hâlâ masada nasıl oturduğunu anlatır. Konuşmanın ortasında bir teklif geri çevrilir, bir yakınlığa mesafe konur, bir işe hiç başlanmaz ve kimse bunu geçmişle bağlamaz. Oysa bağlantı oradadır. Affedilmemiş bir geçmiş, bugünün seçeneklerini sessizce azaltır; kişi karar verirken yalnızca önündeki yolları değil, eski yaranın çizdiği sınırı da hesaba katar.

Psikoloji bu etkiyi uzun zamandır inceliyor, ama soru çoğunlukla nedensel kalıyor: geçmiş ne yaptı, bugün ne oluyor. Benim asıl merak ettiğim başka bir yer. Bu daralma bir borç mudur? Bir başkasının bize yaptığı şey, bugünkü özgürlüğümüzün bir parçasını elimizden almışsa, o parçanın sorumluluğu ona mı aittir, yoksa seçimi bugün yapan kişiye mi?

Sartre'ın kapalı bir odaya kapatılmış insanlar üzerine düşündüğü gibi, öteki insanlar bize kendimizi gösteren bir ayna da olabilir. Ama aynayı kimin tuttuğu ve kendi yüzümüzü ne kadar kendimiz belirlediğimiz sorusu açık kalır.

Benim çıkarımım şu: daralmanın kökü geçmişte, onu sürdürmenin sorumluluğu bugünde. Affetmemek, geçmişin yükünü bugünkü tercihe taşımak anlamına gelebilir. Ama bu taşımanın hangi noktada kişinin kendi kararına dönüştüğünü ben tam kestiremiyorum. Sizce bu eşik nerede?