- 21 Eki 2026
- 131
- 0
- 0
Bir düğün salonunda çalınan yüz türkünün hepsi aynı makamda, aynı dörtlük kalıbında ilerliyor diyelim. Dinleyen biri bu geleneğin makamının hep böyle olduğunu söyleyebilir. Ses sayısı arttı, ama yargı neredeyse hiç güçlenmedi. Çünkü yüz parça da aynı salondan, aynı kulaktan, aynı düğün kültüründen geliyor.
Bu, tümevarımın ilk sezgisini sarsıyor: gözlem sayısı arttıkça sonucun güvenilirliği de artmalı gibi görünür. Hume, Bir İnsan Anlığı Üzerine Soruşturma'nın IV. Bölümünde tekrarın tek bir örnekte görülmeyen bir bağlantıyı açığa çıkarmadığını, yalnızca gözlemcide bir beklenti alışkanlığı oluşturduğunu tartışır. Bence tekrar sayısı tümevarımı güçlendirmez; güçlendiren, örneklerin hangi koşullarda birbirinden ayrıldığıdır.
Karşı görüşün haklı bir yanı var. Büyük örneklem, nadir bir olguyu ya da bir sürecin olağan davranışını ancak görünür kılabilir. Yine de bu durumda sayıyı değerli yapan şey içindeki farklılıktır: tek bir yerden toplanan bin veri, farklı yerlerden toplanan on veriden daha az şey söyler.
Asıl mesele, çeşitliliği hangi boyutlarda ölçtüğümüzdür. Makamı, bölgeyi, icracıyı ve davet türünü sabit tutmak bir öncül kabulüdür ve çoğu zaman görünmez kalır. Bu yüzden tümevarımın gücü örnek sayısından önce, neyin sabit tutulup neyin serbest bırakıldığına bağlıdır. Çeşitlilik, bu kabulleri sınamanın tek yoludur.
Bu, tümevarımın ilk sezgisini sarsıyor: gözlem sayısı arttıkça sonucun güvenilirliği de artmalı gibi görünür. Hume, Bir İnsan Anlığı Üzerine Soruşturma'nın IV. Bölümünde tekrarın tek bir örnekte görülmeyen bir bağlantıyı açığa çıkarmadığını, yalnızca gözlemcide bir beklenti alışkanlığı oluşturduğunu tartışır. Bence tekrar sayısı tümevarımı güçlendirmez; güçlendiren, örneklerin hangi koşullarda birbirinden ayrıldığıdır.
Karşı görüşün haklı bir yanı var. Büyük örneklem, nadir bir olguyu ya da bir sürecin olağan davranışını ancak görünür kılabilir. Yine de bu durumda sayıyı değerli yapan şey içindeki farklılıktır: tek bir yerden toplanan bin veri, farklı yerlerden toplanan on veriden daha az şey söyler.
Asıl mesele, çeşitliliği hangi boyutlarda ölçtüğümüzdür. Makamı, bölgeyi, icracıyı ve davet türünü sabit tutmak bir öncül kabulüdür ve çoğu zaman görünmez kalır. Bu yüzden tümevarımın gücü örnek sayısından önce, neyin sabit tutulup neyin serbest bırakıldığına bağlıdır. Çeşitlilik, bu kabulleri sınamanın tek yoludur.
