Tepkimizin Bizde Olduğu Düşüncesi, Haksızlığa Karşı Talebi Zayıflatır mı?

İnsanlar bir haksızlık karşısında çoğu zaman ne yapacaklarını düşünmeden önce ne hissedeceklerine karar veriyor gibi davranır. Bir ücret kesintisi ya da yanlış bir suçlama ortaya çıktığında öfke hemen gelir, ardından kırgınlık, sonra yorgunluk. Stoacı okul bu sırayı tersine çevirir ve önce bize bağlı olanı görmemizi ister. Tepki bizim işimizdir; yargımız ve verdiğimiz onay elimizdedir, haksızlığın kendisi ise çoğu zaman değildir. Epiktetos'un El Kitabı'nın başındaki ayrım tam bunu söyler.

Bu ayrımın iç huzur için değeri açık. Öfkenin esiri olmayan biri hem daha az kırılır hem de yanlış hedefe saldırmaz. Ama burada bir kayma görüyorum. Tepkinin bize ait olması, onun üzerinde çalışabileceğimiz anlamına gelir, yani haksızlık karşısında hâlâ bir işimiz vardır. Yine de bu iş çoğu zaman yalnızca iç düzenle sınırlı kalıyor. Düzeni değiştirmek için ortak bir talep gerekiyorsa, o talep kişinin kendi sakinliğine bakarak meşrulaştırılamaz. Bir kuralın ya da kurumun değişmesi gerekebilir ve bunun için birilerinin öfkelenip söylemesi gerekebilir.

Bence iç sakinlik, ortak itirazı zayıflatabilir; ama bunun nedeni ayrımın kendisi değil, sonuçlarının yanlış okunmasıdır. Tepkimizin bize ait olduğunu bilmek onu susturmak anlamına gelmez. Tam tersine, o tepkiyi bir eyleme dönüştürmenin ön koşulu olabilir.