'Tanrı Merhametlidir' Önermesinin Gizli Öncülleri Üzerine

Dinî metinlerde sık geçen 'Tanrı merhametlidir' cümlesi çoğu zaman tartışılmadan kabul edilen bir sonuç gibi okunur. Oysa bu cümlenin arkasında birkaç ayrı öncül durduğu görülebilir. Kabaca şöyle kurulabilir: Merhamet, acı çeken birine karşı duyulan ve onun acısını hafifletmeye yönelen bir tutumdur. Tanrı her şeyi bilen ve güçlü olarak tanımlanırsa, acıyı hafifletebilecek olan O'dur. O hâlde Tanrı'nın acıya kayıtsız kalmaması, bu merhametin bir sonucudur ve 'Tanrı merhametlidir' sonucu buradan çıkar.

Bu zincirin ilk düğümü 'merhamet' kelimesinde. Thomas Aquinas, Summa Theologiae'de merhameti Tanrı'ya atfederken bunun bir duygulanım, yani acı çekme olarak değil, etkisi olarak anlaşılması gerektiğini söyler. Tanrı üzülmez ama yardım eder. Bu ayrım önemli, çünkü 'acı çeken biri' öncülü ortadan kalkınca sonucun da başka bir şeye dönüştüğü görülüyor.

Asıl sorum şu: Öncüllerden biri değiştiğinde 'Tanrı merhametlidir' ifadesi hâlâ aynı şeyi söylüyor mu? Merhameti yalnızca etki olarak tanımlarsak, önerme bir iyilik ifadesine mi yaklaşıyor, yoksa bir duyguyu mu kaybediyor? Ve acı öncülünü hiç almazsak, merhamet kelimesinin neden hâlâ orada durduğunu anlamakta zorlanıyorum. Sizce bu öncüllerden hangisi ilk bırakılırsa önerme kendi anlamını korur?