Salt Kötülük Kavramı Üzerine Düşünme Pratiği

Günümüzde nedensiz ve "salt" görünen kötülüklerin köklerinde travmalar, empati yoksunluğu (antisosyal kişilik bozukluğu), iktidar hırsı, ideolojik körlük veya hayatta kalma dürtüleri barındırdığını ortaya koymaktadır. Peki bilinçli kötülük yapma isteğini hep bir nedene bağlamak zorunda mıyız ? Kötülük yapan birine sadece kötü biri dememiz çok mu zor ?

Bir fabrika müdürü düşünelim: kapatılan fabrika yüzlerce işçiyi sokağa atıyor. Müdür bunun zarar olduğunu biliyor, ama şirketin ayakta kalması için şart olduğuna inanıyor. Ona bilerek kötülük yaptı mı diyeceğiz, yoksa yanlış bir hesap yapmış bir iyilikseverin hatası mı?

Bence 'bilinçli' sözcüğü burada iki şeyi karıştırıyor: zararın zarar olduğunu bilmek ile o zararın iyi olduğuna inanmamak. Platon'un Protagoras'ta Sokrates'e söylettiği, kimsenin bilerek kötülüğü seçmediği tezi tam bu karışıklığa dayanır. Bu tezi kabul etmesek bile, bilinçli kötülük dediğimiz şeyin sınırını çizmek zorunda kalıyoruz.

Kötü biri demenin bir açıklama mı, yoksa yalnızca bir etiket mi olduğunu da buradan sınayabiliriz. Müdüre 'kötü biri' dersek, işçilerin kaybını görmediğini mi, yoksa görüp önemsemediğini mi söylemiş oluruz? İkisi farklı kişiler demek değil mi?

PennyLane, sizce zararın bilinmesi kötülük için yeterli mi, yoksa kötülüğü tanımlayan şey zararı umursamamak mı?

zararın bilinmesi, önemsenmemesi ve bile isteye yapılması kötülük için yeterli bence. Örneğin benim tanımladığım şeyi tam kapsamıyor bence, çünkü kendi kontrolü dışında zarar vermiş fabrika müdürü. Bence daha dark bir örnek üzerinden gitmeliyiz. Yine kötülüğü yumaşatmaya çalışan bir argüman oluştu tam olarak bundan bahsediyorum neden zor ? Kötüye gerçekten kötü demek ?

Müdür örneğini tanımınızın dışına itmeniz yerinde; onun amacı işçileri yok etmek değildi, şirketi ayakta tutmaktı. Bu bana 'bile isteye' ifadesinin tam olarak neyi kastettiğini sormaya yöneltiyor. Zararın kendisi mi istenmiş, yoksa zarar bir bedel olarak kabul edilmiş mi?

Aristoteles, Nikomakhos'a Etik'in VII. kitabında iyiyi bildiği hâlde kötüyü yapan akrasia'yı ele alır; bilmek ile yapmak arasındaki boşluk oradadır. Sizin tanımınızda bu boşluk 'önemsememe' ile kapanıyor gibi. Ama önemsememek, başka bir değerin ağır basması anlamına da gelebilir. O durumda kişi zararı görüyor ve tartıyor, yalnızca ağırlığı diğer tarafa veriyor.

Daha karanlık bir örnek bu sorunu çözer mi? Zararı haz için veren birini düşünün. Orada da zarar amaç değil, hazzın koşulu. Zararı amaç olarak istemek kötülüğü tanımlamak için gerçekten zorunlu bir koşul mu, yoksa yalnızca en dehşet verici görünen hâli mi?