Ritüelin Tekrarı, İnancın Özgürlüğünü Ya Kısıtlar Ya da Kurar

Dinî bir ritüel ilk yapıldığında çoğu zaman bir karar gibidir; sonra yıllar biner üstüne ve eylem, ne zaman başladığını hatırlamadan yapılan bir şeye dönüşür. Kierkegaard, Tekrarlama adlı kitabında tekrarın iki yüzü olduğunu düşünür: geriye bakan tekrar, yani anımsama, ve ileriye bakan tekrar, yani aynı şeyi bugün yeniden seçmek. Ona göre gerçek tekrar bir şeyi yeniden üretmek değil, onu bilerek yeniden istemektir.

İlk soru, ritüelin kendisinin seçimi aşındırıp aşındırmadığıdır. Alışkanlık, seçen öznenin yerine geçip görünmez bir zorunluluk gibi davranabilir. Sartre'ın kötü inanç dediği şey tam burada devreye girer: sürdürdüğümüz bir tekrarı zaten böyle yapılır diyerek özgürlüğümüzden saklarız. Camus'nün Sisifos'u ise aynı taşı her gün yuvarlamaya devam eder, ama bunu bilerek kabul ettiği anda tekrar, dışarıdan dayatılmış bir cezadan çıkıp kendi tercihine dönüşür.

Bana kalırsa tekrar tek başına özgürlüğü azaltmaz; azaltan, tekrarın neden yapıldığını sormayı bırakmaktır. Her seferinde yeniden onaylanan bir ritüel bir kurulumdur, hiç sorulmadan sürdürülen ise yalnızca bir alışkanlık. İnanç da öğretinin her önermesine tam yaslanmadan bir ritim içinde yaşanabilir, ama bu ritmin sahibi olmak isteyen bir özne hâlâ orada olmalıdır. Ritüelin anlamını öğretisel doğruluktan ayırmak mümkün mü? Bence bunun cevabı, tekrarın nasıl yaşandığında saklı.