Zekâ Testinin Puanı, Zekânın Tanımından Önce Gelir

Bir öğrenci test kâğıdını doldurur ve ona bir sayı verilir: 112. Bu sayı, sanki bir şeyin ölçüsüymüş gibi okunur. Oysa ilk sorulması gereken, o sayının neyi saydığıdır. Zekâ testlerinin çoğu, soruların çözülmesini ya da örüntülerin tamamlanmasını ölçer. Bu da zekânın kendisi değil, belirli bir biçimde görünen başarıdır. Testi hazırlayanlar zekâyı önceden tanımlamış olabilir, ama çoğu zaman tanım, puanın ardından gelen bir yoruma bırakılır.

Elimizde olan, testin ne sorduğunu bilmek ve sonucu kendi yerine koyabilmektir. Epiktetos'un ayrımı burada işe yarar: Bazı şeyler bizim elimizdedir, bazıları değildir. Bir testin puanı bize ait değildir. Çözdüğümüz sorulara verdiğimiz yanıtlar ise bizimdir. Sorunun yönünü değiştiremeyiz, ama o soruyla ne kadar dürüst bir ilişki kurduğumuzu seçebiliriz.

Benim görüşüm şu: Puan tanımdan önce gelirse, zekâ olarak sunulan şey ölçüm kolaylığına teslim olur. Önce neyi aradığımızı söylemek zorundayız, sonra araçlara bakabiliriz. Bu sıra tersine çevrildiğinde ölçülen şey, ölçülmesi kolay olan şeye dönüşür.