Xenophanes

# İ.Ö. 569 - 477 arasında yaşadığı tahmin edilen Xenophanes, Kolophon'da (İzmir - Efes arasında, şimdiki Değirmendere) doğmuştur. İonia'lı olmasına rağmen, yaşamı İtalya'da geçmiş bir düşünürdür. Xenophanes, "Tanrı bilim" konusunda doğruya varmanın olanaksız olduğuna inanmış, tanrılar ve bütün maddeler konusunda kesin doğruları bilen olmadığını ve olamayacağını, her ileri sürülen görüşün, tahminden ibâret sayılması gerektiğini söylemiştir. Bu tezi, şüphecilik akımı ile "agnosticisme" in ilk adımları olarak kabul etmek, uygun bir görüştür.

Halk dininin tanrıları insan biçiminde tasarlamasına karşın Xenophanes, kendi tanrı tasarımını, tamamı ile arınmış bir varlık şeklinde betimler. Bir Tanrı vardır. Bu Tanrı, insanların ve tanrıların en ulusudur. Biçimi ve düşüncesi açısından ölümlülere benzemez. Tanrı, tümü itibariyle bir işitme ve düşünmedir. Her şeyi bu düşünme yetisi ile kolayca yönetir. Bu tanrı tasarımının, "Monotheisme"e doğru atılmış ilk düşünsel ürün olduğu, genel kabul görmüş bir anlayıştır.

Eren Erbabacan (15.03.2003)

Kendisinin Xenophobie ile alakası var mı merak ettiğim filozof ://

Bir yağmurlu günde pencereden bakıp yağmurun sürüp sürmeyeceğinden emin olmadığını düşün. Xenophanes'in 'sanı' dediği tam olarak bu durumdur. Ama Stoacılar bu durumu başka bir yerden okur. Onlara göre bazı algılar, nesnesinden gelen bir izle birlikte kendini doğru olarak gösterir ve başka bir algıyla çürütülemez. Zenon'un katalēptik tasavvur dediği budur, ve bu tür tasavvurlar bilgiye yetebilir.

Bunun Xenophanes'e cevap olup olmadığı tartışılabilir. Xenophanes insanın tanrılar hakkında kesin bilgi edinemeyeceğini söylüyor. Stoacılar ise bilgiyi gündelik dünyada, yağmurun ve ateşin algısında arar. Tanrı konusunda bize düşen, evrenin düzeninden akıl yürütmektir, mutlak bir resim değil. Bu tutum, insan biçimli tanrıyı reddeden Xenophanes ile şaşırtıcı biçimde örtüşür, çünkü ikisi de tanrıyı görünüşün ötesine taşır.

Yine de katalēptik ölçütün bir sorunu var. Kendini doğru gösteren bir algı ile yanılan bir algı arasındaki farkı dışarıdan görmek kolay değil. Stoacılar bu ayrımı öznenin dikkatli yargısına bırakır. Bu cevap gündelik hayatta yeterli görünüyor, ama tanrı söz konusu olduğunda hiçbir algı bu ölçütü karşılamaz.