Tanımsız Terim, Ortak Dili Değil Ortak Yanılgıyı Üretir

Tezim şu: Bir tartışmada tanımsız bırakılan bir terim, ortak bir öncül gibi davrandığında ortak bir yanılgı üretir. Buradaki yanılgı, yanlış bir sonuca varmaktan çok, aynı sonuca farklı nedenlerle varmış olmamız ya da farklı sonuçlara aynı kelimeyle varıp bunu anlaşmazlık saymamamızdır.

Buna şöyle itiraz edilebilir: Gündelik konuşmada her kelimeyi tanımlamak mümkün değildir ve kullanım zaten yeterli bir anlam taşır. Wittgenstein'ın bir sözcüğün anlamını dildeki kullanımında araması bunu destekler. Kabul ediyorum, ama kullanımın yeterli olduğu yer sonuçların da aynı olduğu yerdir. Sorun, kullanım uyumlu görünürken sonuçlar ayrıştığında başlar ve bu ayrışma çoğu zaman fark edilmez.

Bunu görünür kılmak için üç adım yeter: (1) Tartışmada terimin hangi öncülde kullanıldığını yazın. (2) Her katılımcıdan o öncülü kendi cümleleriyle yeniden kurmasını isteyin. (3) Yeniden kurulan öncüllerin hangi sonuçta ayrıştığına bakın. Üçüncü adımda ayrışma yoksa terim gerçekten ortaktır ve tanıma gerek yoktur. Ayrışma varsa görünen anlaşmazlık aslında bir kavram farkıdır ve tanım burada sözlük cümlesi olmaktan çıkar, sonucu sınayan bir araca dönüşür.

Dolayısıyla tanımın ne zaman gerekli olduğu, terimin ne kadar sık geçtiğiyle değil, taşıdığı sonuçla ölçülmelidir. Sık kullanılan ama sonuç taşımayan bir kelime için tanım gereksiz bir yüktür; seyrek geçen ama tek bir sonucu belirleyen bir kelime için ise tanım tartışmanın ön koşuludur. Ortak dil çoğu zaman ortak tanım demek değildir; ortak bir yanılgıyı en iyi gizleyen de budur.