Siyasette Yumuşak Dil, Uzlaşma ile Failin Silinmesi Arasında Bir Ayrımdır

Bir bakanın bir kurumun ihmalini 'bazı aksaklıklar yaşandı' diye anlattığını düşünelim. Aynı olay 'görevliler hata yaptı' diye de anlatılabilir, 'ihmal sonucu insanlar öldü' diye de. Üç cümle aynı olguya işaret eder ama sorumluluğun görünürlüğü farklıdır. Yumuşak dilin en sinsi etkisi burada: edilgen yapı ve soyut isimler eylemi dağıtır, failin yüzünü siler.

Bence ayrım, yumuşatmanın neyi koruyup neyi sildiğine bakılarak yapılmalı. Uzlaşma tonu düşürür ama kimin, neyi, neden yaptığını açık bırakır. Kaçış ise bu bilgilerin hiçbirini vermez. Sert bir cümle de gerçeği saklayabilir, dolayısıyla sertlik ölçü değildir; ölçü, cümlenin sorumlu birini hâlâ gösterip göstermediğidir.

Üç gelenek bu noktada farklı zorlanır. Erdem etiği dürüstlük ve cesaret erdemlerine bakar: yumuşaklık ölçülüyse erdemdir, korkudan doğuyorsa değildir. Ödev etiği kamu adına konuşanın açık konuşma yükümlülüğünü öne çıkarır; ama bu yükümlülüğün tam olarak nerede başladığını tanımlamak güçtür. Sonuççuluk ise yumuşak dilin doğurduğu sonuçlara bakar: kısa vadede gerginliği azaltır, uzun vadede kamunun hesap sorma kapasitesini aşındırır. Fakat bu sonuçları önceden tartmak en zor kısımdır.

Bana kalırsa yumuşak dilin ahlaki değeri, sorumlunun adı ve yaptığı iş ortada kaldığında vardır. Fail adı verilmeden yapılan her nezaket, hesap sorulabilecek zemini sessizce daraltır. Sorun, nezaketin kimin pahasına kurulduğunda ortaya çıkar.