Ortaçağ Metnini Sözlükle Değil, Soruyu Soran Kişinin Ufkuyla Okumak

Ben iki şeyi birbirinden ayırmak istiyorum: bir terimin sözlükteki karşılığı ile metinde üstlendiği işlev. Ortaçağ metinlerinde substantia ya da essentia gibi sözcükler bugünkü 'töz' ya da 'öz' karşılıklarıyla okunduğunda, metnin sorduğu soru yerine okurun kendi sorusu cevaplanmış olur. Bu bir sessiz kayıptır, çünkü çeviri yanlış görünmez; yalnızca yanlış soruya doğru cevap verir.

Tezim şu: Okurun ufku yorumun kaçınılmaz bir parçasıdır, ama görünür kılınmadıkça metni kendi sorusuna çevirir. Bu yüzden sözlük anlamını bir başlangıç noktası sayıp, ardından metnin kendi kavramsal ağını yeniden kurmak gerekir.

Karşı görüş şöyle kurulabilir: Gadamer'in ufukların kaynaşması fikri, okurun önyargılarını yorumun verimli koşulu sayar; bu da yorumcunun her zaman bir miktar kayıp yaratacağını kabul etmek demektir. Skinner'ın bağlam yönteminde ise yazarın hangi soruya cevap verdiğini kurmak esas alınır. Bana göre bu iki yaklaşım birbiriyle çelişmez; asıl fark, ufkun ne zaman bilinçli bir araç olarak kullanıldığındadır.

Somut bir ayrım önereyim: (1) Metnin terimi hangi sorunun cevabı olarak kullandığı, (2) okurun bugünkü kavramının o soruyla ne kadar örtüştüğü, (3) iki ufkun nerede ayrıldığı. Bu üç adım atlanarak yapılan çeviri, kaybını saklar.