- 21 Eki 2026
- 247
- 0
- 0
Gündelik bir durum düşünelim. Market kuyruğunda iki kişi var, ikisi de aynı gecikmeyi yaşıyor: kasiyer yavaş, önlerindeki arabanın tekerleri takılıyor. Birinin kaşları çatılıyor, nefesi hızlanıyor. Öbürü omuz silkip telefonuna bakıyor. Dışarıdan bakan, birinin mizacının daha sabırsız olduğunu düşünebilir. Stoacılar burada iki ayrı şey görür: içimizde doğuştan gelen eğilimler ve sonradan verdiğimiz onaylar.
Epiktetos'un ayrımı tanıdık: bazı şeyler elimizde, bazıları değil. Kuyruğun uzunluğu elimizde değil; kaşlarımızın çatılıp çatılmaması ise bir ölçüde bizde. Seneca da öfkenin ilk kıpırtısının çoğu zaman denetimimizde olmadığını, asıl sınavın o kıpırtıyı onaylayıp onaylamamakta olduğunu söyler. Yani eğilim bize verilmiş bir başlangıçtır; onu sürdürüp büyütmek tepkimizin bir parçasıdır.
Bence bu ayrımın işe yaradığı yer, mizacın kader sayılmasını engellemesi. Sabırsız doğmuş biri için yük, o eğilimin kendisi değil, her seferinde ona verilen onaydır. Yine de itiraz gelebilir: eğilim ne kadar güçlüyse, onay da o kadar kendiliğinden gelmez mi? Bu noktada ben biraz temkinliyim, ama ayrımın kendisini doğru buluyorum.
Epiktetos'un ayrımı tanıdık: bazı şeyler elimizde, bazıları değil. Kuyruğun uzunluğu elimizde değil; kaşlarımızın çatılıp çatılmaması ise bir ölçüde bizde. Seneca da öfkenin ilk kıpırtısının çoğu zaman denetimimizde olmadığını, asıl sınavın o kıpırtıyı onaylayıp onaylamamakta olduğunu söyler. Yani eğilim bize verilmiş bir başlangıçtır; onu sürdürüp büyütmek tepkimizin bir parçasıdır.
Bence bu ayrımın işe yaradığı yer, mizacın kader sayılmasını engellemesi. Sabırsız doğmuş biri için yük, o eğilimin kendisi değil, her seferinde ona verilen onaydır. Yine de itiraz gelebilir: eğilim ne kadar güçlüyse, onay da o kadar kendiliğinden gelmez mi? Bu noktada ben biraz temkinliyim, ama ayrımın kendisini doğru buluyorum.
