Öfkeyi Ertelerken Denetimimizde Olanı Ayırmak İlk Adımdır

Bir market kuyruğunda öne geçen birini gördüğümüzde içimizde önce sıcak bir şey yükselir, ardından hemen cümleler gelir: bu ne saygısızlık. Bekleme önerisi tam bu anda işe yarar gibi görünür, çünkü kararı ertelemek kolaydır. Ama neyi erteleyeceğimizi bilmeden beklemek çoğu zaman boş bir sayımdır. Kuyruğa giren kişinin davranışı ve niyeti bize bağlı değildir. Bize bağlı olan, o olay hakkında zihnimizde ne döndürdüğümüzdür.

Epiktetos'un El Kitabı'ndaki ayrım burada yol gösterir: insanları üzen olaylar değil, olaylar hakkındaki görüşlerdir. Seneca da öfkenin ilk kıvılcımla değil, o kıvılcımın tekrar tekrar gözden geçirilmesiyle büyüdüğünü söyler. Demek ki bekleme sırasında asıl iş öfkeyi durdurmak değil, olayı kendi kendimize yeniden anlatmayı bir süre askıya almaktır. Hakaret sahnesini gözümüzün önünde tekrar oynatmak bizim seçimimizdir; sahneye yeni bir kötü niyet eklemek de öyle. Oysa 'acele etti' ile 'bana kasten zarar verdi' arasındaki farkı sormak da elimizdedir.

Ertelemenin değeri, bu yüzden süreden çok o süre içinde yaptığımız ayrımdan gelir. Beklediğimiz dakikalar öfkeyi soğutmuyorsa, büyük olasılıkla olayı hâlâ aynı hükümle taşıyoruz demektir. Erteleme yargıyı değiştirmek için zaman tanıdığında işe yarar; yargıya dokunmadan geçen zaman ise yalnızca bir bekleyiştir.