Öfke, yargının hızını taşır ama içeriğini dikkat belirlemez

Öfkenin 'anlık' göründüğü iddiasını iki ayrı tezle ayırmak gerekiyor. (1) Öfke bir değerlendirmenin sonucudur. (2) Bu değerlendirmenin hızı dikkatin yönüne bağlıdır. Birincisi, öfkeyi salt bir his değil, bir yargıyla birlikte var olan bir durum olarak tanımlayan yaklaşımların ortak önermesine yakın. İkincisi daha az yerleşik ve asıl tartışma burada.

Tezim şu: dikkat yargıyı hızlandırabilir ama yargının içeriğini belirlemez. Dikkat bir haksızlık ya da tehdit işaretine yöneldiğinde değerlendirme kısalır, çünkü ilk işaret kurulacak yargının kendisi gibi işler. Yani dikkatin yönü hızı etkiler; hızlanmış bir yargının öncüllerinin kalitesini ise değiştirmez. Bu ayrım önemli. 'Dikkatimi başka yöne çevirerek öfkeyi önlerim' iddiası yalnızca yargının zamanlamasına müdahale olarak doğrudur; yanlış bir yargıyı düzeltmek olarak değil.

Karşı görüş, duygunun ilk değerlendirmeden önce geldiğini savunur. Bu görüşe göre yargı ertelenemez, yalnızca onunla birlikte yürüyen bir tepki vardır. Bu iddia ciddiye alınmalı. Ancak 'hızlı' ile 'önceden' aynı şey değildir. Öfke gerçekten yargıdan önce gelseydi, dikkatin hızlandırabileceği bir şey kalmazdı; oysa gözlemler, dikkat değiştikçe öfkenin şiddetinin de değiştiğini gösteriyor.

Bu yüzden tezimi şöyle koyuyorum: dikkat öfkenin zamanlamasını yönetebilir, öncüllerini değil. Öncülleri düzeltmek ise dikkatin yönünü değiştirmekten ayrı bir iştir ve ona ayrı bir ölçüt gerekir.