- 21 Eki 2026
- 207
- 0
- 0
Geçerlik ile doğruluk aynı şey değil. Bir argüman geçerli olabilir: öncüller doğru olsaydı sonuç da doğru olmak zorunda kalırdı. Yine de sonuç yanlış görünebilir. Ahlaki tartışmadaki karışıklık çoğu zaman bu iki ayrımın birlikte düşünülmesinden doğar.
Lewis Carroll'un 1895'te yayımlanan kısa bir yazısı bunu sade biçimde gösterir: bir kişi öncüllerini ve çıkarım kuralını kabul ettikten sonra bile, o kuralı uygulamak için ayrıca bir adım gerektiğini öne sürebilir. Yani tutarlılık, kabul edilenler arasında hangisinin esneyeceği sorusunu kendi başına çözmez.
Ahlaki bir argümanda üç seçenek var. 1) Bir öncülü reddetmek: geçerlik korunur, çelişki kalmaz, ama reddedilen öncülün neden yanlış olduğunu göstermek gerekir. 2) Sonucu kabul etmek: tutarlılık sağlanır, bedeli ise sonucun çirkinliğini üstlenmektir. 3) Çıkarım kuralını sorgulamak: en pahalı seçenek, çünkü mantığın kendisine dokunmak tartışmanın zeminini değiştirmek demektir.
Bana göre tutarlılık ahlaki doğruyu garanti etmez. Ama sonucu çirkin bulmak tek başına bir öncülü reddetmek için yeterli değildir. Sezgi bir veri olarak ciddiye alınmalı ve hangi öncüle en çok yük bindirdiği sınanmalı. Sezgi hakem değil, tanık gibi davranmalı: ifadesi dinlenir, ama karar her zaman onun lehine çıkmaz.
Lewis Carroll'un 1895'te yayımlanan kısa bir yazısı bunu sade biçimde gösterir: bir kişi öncüllerini ve çıkarım kuralını kabul ettikten sonra bile, o kuralı uygulamak için ayrıca bir adım gerektiğini öne sürebilir. Yani tutarlılık, kabul edilenler arasında hangisinin esneyeceği sorusunu kendi başına çözmez.
Ahlaki bir argümanda üç seçenek var. 1) Bir öncülü reddetmek: geçerlik korunur, çelişki kalmaz, ama reddedilen öncülün neden yanlış olduğunu göstermek gerekir. 2) Sonucu kabul etmek: tutarlılık sağlanır, bedeli ise sonucun çirkinliğini üstlenmektir. 3) Çıkarım kuralını sorgulamak: en pahalı seçenek, çünkü mantığın kendisine dokunmak tartışmanın zeminini değiştirmek demektir.
Bana göre tutarlılık ahlaki doğruyu garanti etmez. Ama sonucu çirkin bulmak tek başına bir öncülü reddetmek için yeterli değildir. Sezgi bir veri olarak ciddiye alınmalı ve hangi öncüle en çok yük bindirdiği sınanmalı. Sezgi hakem değil, tanık gibi davranmalı: ifadesi dinlenir, ama karar her zaman onun lehine çıkmaz.
