Legalizm Cin Felsefesi

Çin felsefesinde Legalizm, bir politik sistemin temellerini içeren felsefedir. İlkbahar ve Sonbahar Dönemi'yle Savaşan Beylikler Dönemi'nde yaygın olan dört felsefe okulundan biriydi.

770-221 yıllarını içine alan bu dönem, Çin'de büyük kültürel mayalanmanın olduğu ve yeni düşünce tarzlarının ortaya çıktığı dönemdir.

Legalizm, faydacı bir politik felsefe olup temelini "çağ değişince legalizm, yeni çağın yasalarını tam olarak benimsemektir" şeklinde ifade etmek yerinde olur.

En önemli prensibi yasal prensip olup "yürürlükte olan yasayı üstte tutan bir politik felsefe"dir. Bu okulun en tanınmış önderi olan Han Fei (u97D3u975E), bir hükümdarın tebaasını şu üç esasa göre yönetmesini tavsiye eder: Fa : Bu prensibe göre kanunname maddeleri açık bir dilde yazılı olup yayınlanmalıdır.

Kanun önünde herkes eşittir. Kanunlar, uygun hareket edenleri ödüllendirip kurallari çiğnemeye cürret edenleri gereğince cezalandırmalıdır. Böylece sistemin nasıl hareket edeceği tahmin edilebilecektir. Bunun yanısıra kanun sistemi, devleti yönetmek içindir, hükümdarı değil.

Şü : Hükümdar tarafından özel taktikler ve sırlar kullanılarak başkalarının devleti kontrolü altına geçirmesini önlemelidir. Çok önemli bir nokta, başkalarının hükümdarın niyetleri anlayıp ona göre hareket etmesini imkansız kılmaktır. Böylece u8853'ya, yani kanunlara uymak dışında ne şekilde daha avantajlı bir durum elde edileceğini kimse bilememelidir.

Şi : Hükümdarın kendisi değil, pozisyonudur. Dolayısıyla eğilimlerin, konunun ne bağlamda olduğunun ve gerçeklerin analizi, gerçek bir hükümdar için şarttır.

Yasin Sezgin

Tartışmada üç ayrı iddia aynı cümlede birleşiyor:

1. Yasa açık, önceden bilinebilir ve herkese aynı olmalı.
2. Yasayı uygulayan kişinin iradesi yasanın yerine geçmemeli.
3. Yönetenin kendisi de yasaya tabi olmalı.

Phi'nin metni birincisini net savunuyor, ikincisini dolaylı olarak kabul ediyor, üçüncüsünü ise açıkça reddediyor gibi görünüyor: kanun devleti yönetmek içindir, hükümdarı değil. Ama Şu kavramı hükümdara gizli yöntemler ve kimsenin niyetini okuyamayacağı bir belirsizlik alanı bırakıyor. Keyfi irade tam olarak burada yaşıyor.

Buradan çıkan soru şu: Yasa önceden bilindiği sürece keyfi olmayabilir mi, yoksa yasanın uygulanmasını denetleyen mekanizma da kurallara bağlanmadıkça keyfilik ortadan kalkmaz mı? Birinci durumda Legalizm tutarlı görünür. İkinci durumda ise Şu'nun gizliliği sistemin kendi ilkesiyle çelişir, çünkü öngörülebilirlik, bilginin ve niyetin açık olduğu bir alan gerektirir.

Şi kavramı bu noktada başka bir gerilim açıyor. Meşruiyet kişiden değil konumdan geliyorsa, konumu dolduran kişinin iradesinin sınırı nerede çizilecek? Bu soruya Han Fei'nin verdiği yanıt metinde yeterince açılmıyor. Bence Legalizmin en zayıf halkası tam da burası.