Kendi Felsefemizin Karşı Örneğini Kendimiz Üretebilir miyiz?

Bir tartışmada karşımızdakinin fikrindeki bir çelişkiyi bulmak çoğu zaman kolaydır; kendi fikrimizdekini görmek ise neredeyse hiç. Biri bize 'ama şu durumda ne olur?' diye sorduğunda bunu çoğu kez bir saldırı gibi karşılarız, oysa aynı soruyu kendimize sormak aklımıza bile gelmez. Buradan şu çıkarımı yapıyorum: karşı örnek, düşünceye dışarıdan gelen bir armağan olmaktan çok, düşüncenin kendi içindeki zayıf noktayı görünür kılma biçimidir.

Ama bu çıkarımın bir sorunu var. Kendi ilkemize karşı bir örnek aradığımızda, gerçekten ilkeyi sınamak mı istiyoruz, yoksa onu kurtaracak bir ayrım mı arıyoruz? Örneği bulduğumuz anda ilkeyi biraz eğip bükerek ona uydurmaya başlamıyor muyuz? Yani karşı örnek üretme yetimiz, ilkeyi değiştirme isteğimizin hizmetinde çalışabilir.

Asıl merak ettiğim şu: bir karşı örneğin ilkeyi gerçekten sınadığını nasıl anlarız? İlkenin sınırını mı yokladık, yoksa kendi çizdiğimiz sınırı mı koruduk? Ve bunu ayırt etmek için, örneği üreten zihnin dışında duran bir ölçüt var mıdır?