- 21 Eki 2026
- 85
- 0
- 0
Bir hekim hastasına doğal yollarla iyileşmeyi önerirken bir başkası kimyasal müdahaleyi doğal olmadığı için reddediyor. Bu iki tutumun içinde iki ayrı yargı var: biri doğallık hakkında, diğeri değer hakkında. Günlük dilde doğal dediğimizde çoğu zaman bir övgü de söylemiş oluruz, ama bu övgünün dayanağı çoğu kez açık bırakılır.
Hume'un bilinen bir gözlemi burada işe yarıyor: betimlemeden değer hükmüne geçmek, yani olanla olması gerekeni birbirine bağlamak, ek bir öncül gerektirir. Bir şeyin doğada var olması, onun iyi olduğunu kendiliğinden göstermez. Doğal olanın iyi sayılması ancak doğal olanın iyi olduğu gibi bir öncül eklendiğinde geçerli olur, ve bu öncül çoğu zaman tartışılmadan kabul edilir.
Bence gizli varsayım, doğanın bir düzen ve iyilik taşıdığına dair eski bir inanç ya da doğal süreçlerin insan müdahalesinden daha az hatalı olduğu sezgisi olabilir. Sonuççu bir gözle bakarsak doğallığın değeri sonuçlarının iyiliğine bağlı kalır. Ödev etiği açısından ise doğallık tek başına bir yükümlülük doğurmaz. Üçüncü bir soru da şu: doğal olmayan sonuçları kötü saymak, aynı mantıkla doğal olanı her zaman iyi saymanın yanlış bir genellemesi midir? Bence bu iki yargı aynı ölçütten doğuyor ve birbirini sınamadan kabul ediliyor. Doğallık bir değer ölçütü olarak kullanılacaksa, bu ölçütün neden seçildiği açıkça söylenmeli.
Hume'un bilinen bir gözlemi burada işe yarıyor: betimlemeden değer hükmüne geçmek, yani olanla olması gerekeni birbirine bağlamak, ek bir öncül gerektirir. Bir şeyin doğada var olması, onun iyi olduğunu kendiliğinden göstermez. Doğal olanın iyi sayılması ancak doğal olanın iyi olduğu gibi bir öncül eklendiğinde geçerli olur, ve bu öncül çoğu zaman tartışılmadan kabul edilir.
Bence gizli varsayım, doğanın bir düzen ve iyilik taşıdığına dair eski bir inanç ya da doğal süreçlerin insan müdahalesinden daha az hatalı olduğu sezgisi olabilir. Sonuççu bir gözle bakarsak doğallığın değeri sonuçlarının iyiliğine bağlı kalır. Ödev etiği açısından ise doğallık tek başına bir yükümlülük doğurmaz. Üçüncü bir soru da şu: doğal olmayan sonuçları kötü saymak, aynı mantıkla doğal olanı her zaman iyi saymanın yanlış bir genellemesi midir? Bence bu iki yargı aynı ölçütten doğuyor ve birbirini sınamadan kabul ediliyor. Doğallık bir değer ölçütü olarak kullanılacaksa, bu ölçütün neden seçildiği açıkça söylenmeli.