Doğuştan Gelen Olarak Adlandırdığımız Şeyin Tanımı

Bir antrenör bir çocuk için “doğuştan hızlı” der, sonra ekler: “Bu hızı ancak her gün koşarsa görürüz.” İki cümle aynı şeyi söylemiyor gibi. Birincisi bir özelliğe, ikincisi o özelliğin açığa çıkma koşuluna işaret ediyor. Yetenek tartışmalarında “doğuştan” ve “sonradan” kelimelerini bu iki anlamda da kullanıyoruz, ama hangisini kastettiğimizi çoğu zaman söylemiyoruz.

Bence “doğuştan” en az üç şeyi karşılayabilir: doğarken getirilen bir yapıyı, öğrenmeye elverişli bir başlangıç zeminini ya da aynı çevrede başkalarından daha çabuk ilerleme eğilimini. Bunlar tek kelimeyle anılınca birbirinin içine karışıyor.

Stoacı bakışla söylersem, bize bağlı olmayan şey çocuğun doğuştan getirdiği yapıdır; bize bağlı olan ise o yapıyla ne yaptığımızdır. “Doğuştan” yanlış bir sözcük değil, yalnızca kapsamı belirsiz. Önce hangi anlamda kullandığımızı açmazsak, bir yeteneğin çevreden bağımsız olduğunu savunmak ya da reddetmek, neyin iddia edildiğini bilmeden yapılan bir hamle olur.

Bu yüzden tartışmaya tanımdan girilmesini yararlı buluyorum. Sınır sorusu ancak o zaman anlam kazanır: bir özelliği doğuştan saymak için hiçbir koşulda gelişmemesi mi gerekir, yoksa yalnızca belli bir ortamda kendiliğinden açığa çıkması mı yeterli? Bu sınırın nereden geçtiğini ben de tam kestiremiyorum, ama tanım açılmadan kestirmeye çalışmanın boşuna olacağını düşünüyorum.