Denetimimizde Olmayanı Bırakmak, Başkasına Verilen Zararı Görmezden Gelmenin Gerekçesi Olamaz

Bir durakta bir yolcunun başkasına haksızlık yaptığını gördüğümüzü düşünelim. Olayın nasıl biteceği, şoförün ne yapacağı, diğer yolcuların tepkisi bize bağlı değil. Stoacılar burada bir ayrım yapar. Epiktetos'un El Kitabı'nın başında anlattığı gibi, yargılarımız, isteklerimiz ve eylemlerimiz bizim denetimimizdedir; bedenimiz, mülkümüz ve başkalarının tutumu değildir. Bu ayrım önce kendi iç dünyamızı korumak için çizilmiş bir sınırdır. Dışarıdaki olaya takılıp kendimizi tüketmememizi sağlar.

Ama sınırın öbür yüzüne de bakmak gerekir. Bir sonucun bize bağlı olmadığını söylemek, o sonucun yarattığı zarara karşı hiçbir şey yapmamayı gerektirmiyorsa, ayrım sessizce bir kaçış kapısına dönüşür. Bana düşen, o an müdahale edip etmeme kararıdır. Sonucu denetleyemem, ama onayımı ve atacağım adımı denetleyebilirim. Zarar denetimimde olmayan bir olaydır; onu görmezden gelmek ise denetimimde olan bir tercihtir.

Bu yüzden bence sorumluluk, sonucun bize bağlı olup olmamasıyla değil, müdahalenin bize bağlı olup olmamasıyla ölçülmelidir. Denetim ayrımı, bu noktada sorumluluğu azaltmak yerine daha açık hâle getirir.