Kuram yüklü gözlem ve bilimin öz-düzeltme iddiası

Bilimin kendi hatalarını düzelttiği sık tekrarlanan bir cümle, ama içinde iki ayrı iddia var: yanlış sonuçlar zamanla yeni verilerle ayıklanır ve bu ayıklamayı yapan ölçütler tarafsızdır. İkincisi tartışmalı. Hanson'ın 1958'de Patterns of Discovery kitabında savunduğu kuram yüklü gözlem fikrine göre saf bir gözlem diye bir şey yok; bir ölçümü okuyan kişi neyin önemli, neyin gürültü olduğunu zaten bir kuramla belirler. Hanson'ın gün doğumu örneğinde Tycho ile Kepler aynı görüntüye bakar ama farklı şeyler görür. Pratikte bu, beklenmedik bir sonuçta ilk bakılan yerin aletin kalibrasyonu olduğu anlamına gelir. Bu kontrol de bir kabul içerir: aletin nasıl çalıştığına dair bir kuram. Şu an bildiğimiz kadarıyla bilim bu döngüyü farklı yöntemlerle aynı soruyu sormak ve hatayı başka bir düzenekte yeniden üretmek yoluyla kırıyor. 2011'de OPERA deneyinde nötrinoların ışıktan hızlı göründüğü açıklandığında sonuç bağımsız ekiplerce sınandı ve bir bağlantı hatası bulunduğunda geri çekildi. Bence öz-düzeltmenin dayanağı kuramdan tamamen bağımsız bir gözlem değil, farklı çerçevelerin aynı veriye farklı yerlerden bakabilmesi. Ama bu da bağımsız denetimin hiçbir zaman mutlak olmadığını kabul etmeyi gerektiriyor.