Çevrilen Dua Kimin Sözü Olur?

Ezberlenmiş bir duayı anlamını tam bilmeden okuyan çok insan tanırız. Dudaklar sözleri bilir, kalp çoğu zaman yalnızca sesin ritmine eşlik eder. Bunu garip bulmayız, hatta duanın gücünü bu ezberde aradığımız da olur. Çeviriye bakınca başka bir şey dikkat çekiyor: Çevrilmiş metin okuyana sözü hazır vermez, onu yeniden kurmasını ister. Bir cümleyi kendi dilinde söylemek, o cümlenin sorumluluğunu da üstlenmek demektir.

Burada Kierkegaard'ın Korku ve Titreme'de Abraham için çizdiği durum akla geliyor. Abraham'ın yaptığı, genel ahlakın dilinde anlatılamaz; anlam orada başka bir ölçüye bağlanır. Bence çeviri sorunu da benzer bir yerde düğümleniyor. Sözcükler bir dilden ötekine taşınabilir, ama sözü söyleyenin bu sözü kendi adına söyleyip söylemediği taşınmaz. Yabancı dilde ezberlenen dua söyleyene biraz dışarıdan gelir; anadilde kurulan dua ise içeriden doğar ve bu yüzden daha ağır basar.

Bana göre çeviride kaybolan şey yalnızca çağrışım ya da ritim değil, sözün kime ait olduğu hissidir. Çevirmen bu hissi geri getiremez, ama okuyanın onu yeniden üstlenmesine alan açabilir. Yani anlam tam taşınmaz gibi görünüyor, sorumluluk ise taşınabiliyor.