Bir Kavramı Tanımlamadan Kullanmak, Tartışmayı Hangi Noktada Durdurur?

Sıradan bir sohbette “adalet” üzerine konuşan iki kişiyi düşünelim. Biri “herkes hak ettiğini almalı” diyor, öteki “peki kim neyi hak eder?” diye soruyor. Bir süre sonra ikisi de başka bir konudan söz ediyor ve kimse neden durduklarını fark etmiyor. Bu durum sık görülür: konuşma tanımsız bir kelimenin üzerinde yürür ve ortak bir anlayış varmış gibi davranır.

Bence tanım istemek her zaman tartışmayı kesmez, ama ne zaman kestiğini gösterir. Herkes kelimeyi aynı şey için kullanıyorsa tanım gereksiz bir titizlik olur. Ama taraflar aynı sözcükle farklı bir şeyi kastediyorsa, tartışma ilerlemek yerine sessizce kendi etrafında döner.

Peki tanım talep etmek konuşmacıyı sorgulamanın meşru bir yolu mu, yoksa ona kurulmuş bir tuzak mı? Bence ayrım, talebin ne işe yaradığında yatıyor. Tanım karşı örneklerle sınanabilecek bir iddia hâline geldiğinde tartışmaya yardım eder. “Ne demek istediğini açıkla” cümlesi ise bazen cevabı beklemeden kapıyı kapatır.

Sizce bir tanım ne zaman yardımcı olur, ne zaman engel olur? Ve “anladık” dediğimiz an, gerçekten aynı şeyi mi anladığımız an?