Sabır, Hızlı Yargının Panzehiri Değil Bir Seçim Biçimidir

Bir haberi okuyup kızmak, bir mesaja bakıp kırılmak ya da birinin sözünden hemen kuşkulanmak herkesin başına gelir. Ama dikkat edersek bu tepki çoğu zaman bir refleks gibi değil, bir karar gibi yaşanır: olayın ne olduğunu henüz bilmeden, ne anlama geldiğine dair bir hüküm verilmiş olur. Epiktetos'un ayrımına dönersek, olay bize bağlı değildir; bize bağlı olan, o olaya verdiğimiz yargıdır. Bu yüzden sabrı bir ruh hâli olarak değil, bu yargıyı ertelemenin bir yolu olarak düşünmek bana daha doğru geliyor. Seneca da öfkeye karşı en iyi çarenin zamanı kazanmak olduğunu söyler. Bekleme tepkiyi silmez, ama onu yeniden kurabileceğimiz bir aralık açar.

Burada bir ayrım gerekiyor. Bekleme her zaman erdem değildir. Bekleyerek yalnızca yargıyı değil, adil olmanın gerektirdiği tepkiyi de geciktiriyorsak, sabır kendi adına bir hizmet etmez. Dolayısıyla sabrın değeri, beklemenin neyi koruduğuna bağlıdır.

Benim görüşüm şu: sabır tepkinin şiddetini azaltmaktan çok, tepkinin kimin elinde olduğunu değiştirir. Hızlı yargı bizi olayın esiri yapar; bekleyen yargı ise yeniden bize ait olur. Yine de bu, yargının doğru çıkacağı anlamına gelmez. Yalnızca doğru olup olmadığını sınayabileceğimiz bir zemin bırakır.