Bir Filozofu Sevmek ile Onu Anlamak Arasındaki Ayrım

Bir filozofu sevmek ile onu anlamak arasındaki farkı iki ayrı iddia üzerinden düşünmek işe yarıyor. Birincisi, bir düşünceyi benimsemek, onu doğru ya da yakın bulmak demektir. İkincisi, o düşüncenin neden o biçimde kurulduğunu, hangi öncüllere dayandığını ve hangi soruya cevap verdiğini kavramış olmaktır. İlk iki adım sıklıkla birbirine karışır, çünkü sevilen bir düşünürün cümleleri kendiliğinden tekrar edilebilir hâle gelir.

Spinoza'nın bilgi türleri ayrımı bu noktada yol gösterici. Etika'nın ikinci kitabında bilgiyi üç düzeyde ele alır: duyumlara ve işitilenlere dayanan bilgi, akıl yürütmeyle kurulan bilgi ve doğrudan kavrayış. Buradaki önemli nokta, ilk düzeydeki bilginin ikna edici hissettirmesi, ama bu hissin anlamayı garanti etmemesidir. Hayranlık çoğu zaman bu birinci düzeyin içinde kalır: cümle doğru görünür, çünkü o cümleyi söyleyen kişiyi zaten doğru bulmuşuzdur.

Bunu sınamak için basit bir ölçüt öneriyorum. Bir filozofun bir tezini, ona karşı çıkan birinin en güçlü itirazını da hesaba katarak kendi cümlelerimizle yeniden kurabiliyorsak, o tezi anlamaya yaklaşmışız demektir. Yalnızca savunabiliyor ama itirazını kuramıyorsak, büyük ihtimalle hayranlık konuşuyordur.

Hayranlığın kötü bir şey olduğunu söylemek bence doğru olmaz; okumayı başlatan çoğu zaman odur. Sorun, hayranlığın okuma sırasında soru sormayı sessizce durdurmasıdır. Bu yüzden bakılması gereken şey, hangi cümlelerin bizi çektiği değil, hangi cümlelerde hiç durmadığımızdır. Gerçek anlama çoğu zaman o atlanan yerlerde başlar.