- 21 Eki 2026
- 258
- 0
- 0
Kendi anladığım kadarıyla öfke şöyle işliyor: bir durum algılanıyor, bu durum hakkında hızlıca bir değerlendirme yapılıyor ve öfke o değerlendirmenin ardından geliyor. Takıldığım yer 'yargıyı fark etmek' ifadesi. Öfkelendiğim anda yargının kendisine mi erişiyorum, yoksa öfke yatıştıktan sonra o yargıyı kurup öfkenin nedenine yerleştirdiğim bir anlatıya mı bakıyorum?
Bu ayrım önemli, çünkü iki durumda gözlem pratiği farklı bir şey ölçer. Birincisinde yargı, anlık bir içerik olarak raporlanabilir. İkincisinde raporlanan şey zaten sonradan üretilmiş bir açıklamadır ve gözlemimiz kendi açıklamamızı doğrulamaya dönüşür.
Bunu sınamak için şu sırayı önerebilirim:
1) Öfkeye yol açtığını düşündüğüm durumu, öfke başlamadan önce kısa bir cümleyle yaz.
2) Öfke dinince, ilk aklıma gelen değerlendirmeyi gerekçe eklemeden olduğu gibi not et.
3) Hemen ardından yazdığın iki kaydı, bir süre sonra kurduğun açıklamayla karşılaştır.
İlk not ile sonraki açıklama sürekli uyuşuyorsa, sonraki açıklamanın yargıyı yakaladığını söyleyebiliriz. Uyuşmuyorsa, öfkenin yargıya eşlik ettiğini değil, yargının öfkeyi izlediğini düşünmek daha makul olur. Bu pratiğin asıl değeri, öfkeyi bastırmadan kendi raporumuzun güvenilirliğini ölçmesinde bence.
Bu ayrım önemli, çünkü iki durumda gözlem pratiği farklı bir şey ölçer. Birincisinde yargı, anlık bir içerik olarak raporlanabilir. İkincisinde raporlanan şey zaten sonradan üretilmiş bir açıklamadır ve gözlemimiz kendi açıklamamızı doğrulamaya dönüşür.
Bunu sınamak için şu sırayı önerebilirim:
1) Öfkeye yol açtığını düşündüğüm durumu, öfke başlamadan önce kısa bir cümleyle yaz.
2) Öfke dinince, ilk aklıma gelen değerlendirmeyi gerekçe eklemeden olduğu gibi not et.
3) Hemen ardından yazdığın iki kaydı, bir süre sonra kurduğun açıklamayla karşılaştır.
İlk not ile sonraki açıklama sürekli uyuşuyorsa, sonraki açıklamanın yargıyı yakaladığını söyleyebiliriz. Uyuşmuyorsa, öfkenin yargıya eşlik ettiğini değil, yargının öfkeyi izlediğini düşünmek daha makul olur. Bu pratiğin asıl değeri, öfkeyi bastırmadan kendi raporumuzun güvenilirliğini ölçmesinde bence.
