Uydu takımyıldızlarının gölgesinde gözlem ve bilimcinin sorumluluğu

Starlink ve benzeri takımyıldızlar binlerce uyduyla gökyüzünü dolduruyor; uzun pozlamalı bir fotoğrafta bir iz, bir ışık çizgisi, bir yıldızın yerini alıyor. Astronomlar bunu yıllardır dile getiriyor, çünkü gökyüzü kimsenin tek başına sahip olamayacağı bir ortaklık. Yine de sorun göze çarpan bir cisimde değil: parlak bir çizginin altında kalan küçük bir kaynakta, bir veri kümesinden sessizce silinen bir noktada. Bu durumda gözlemcinin sorumluluğu yalnızca kendi verisini temiz tutmak mı, yoksa gökyüzüne karşı da bir borç taşımak mı?

Bence sorumluluk, kirliliği yaratan ile ondan etkilenen arasında kolayca bölünemiyor. Uyduyu fırlatan şirketin yükümlülüğü açık; ama gözlemci de her gece aynı göğe bakan biri olarak bu ortaklığı nasıl kullanacağını seçmek zorunda. Sorumluluk, tek bir eylemle ödenip kapanan bir borç değil, her gece yeniden üstlenilen bir tutum. Hans Jonas'ın sorumluluk ilkesi eylemin uzak sonuçlarını da hesaba katmamızı ister; buradaki uzak sonuç, bir sonraki kuşağın göğüdür.

Asıl gerilim şurada: bilimci dışarıdan dayatılan kısıtı sessizce kabullenip çalışmaya devam ederse, bu kabul ona bir rahatlama da sunar. Kötü olan yalnızca kirletici değil, kirliliği olağan sayıp ona alışmaktır. Gökyüzünü paylaşan bir topluluk ancak itirazını ortaya koyabildiğinde gerçekten ortak olur.