Ani Tepkilerimizin Ardındaki Düşünce Çoğu Zaman Sonradan Kurulur

Birine sert bir cevap verdiğimizde ya da bir haberi okuyup içimizde öfke kopunca, tepki o kadar hızlı gelir ki kendi kararımız gibi görünür. Ardından gelen gerekçeler bunu doğrular: 'Haksızlık yaptı', 'Bunu hak etmişti'. Ama bu cümleler tepkiden önce mi kuruldu, yoksa tepkiden sonra mı? Çoğu zaman bunu ayırt edemeyiz.

Sonradan kurulan gerekçe, bir tepkiyi ya da eylemi verdikten sonra onun nedenini anlatan bir hikâyedir. Sartre'ın kötü inanç dediği şey buna yakındır: insan, kendi seçimini bir zorunluluk gibi sunarak sorumluluğundan kaçar. Tepki bir refleks olarak gelmiş olabilir; gerekçe ise o refleksi bir karar gibi göstermek için sonradan eklenir. Görünen karar, geriye dönük bir sahiplenme olabilir.

Bana kalırsa bu özgürlüğü ortadan kaldırmaz, sorumluluğun yerini kaydırır. İlk tepkiyi üretmemiş olabiliriz; ama onu kabul edip etmeyeceğimiz, bir hikâyeye dönüştürüp dönüştürmeyeceğimiz hâlâ bize ait. Sorumluluk belki ilk saniyede değil, tepkiyle sonradan ne yaptığımızda başlıyor.

Yine de her gerekçeyi uydurma saymak da haksızlık olur. Bazen gerekçe gerçekten tepkiden önce vardır. Bu yüzden bir tepkiyi kendi kararım saymadan önce, onu sonradan kurup kurmadığıma bakmayı bir sorumluluk biçimi olarak görüyorum.