Yas Süresi Ölçülmez, Her Gün Yeniden Seçilen Bir Tutumdur

Bir yakınımızı kaybettikten sonra çoğu insan ne kadar üzülmesi gerektiğini bir yerden biliyormuş gibi davranır. Kırkıncı gün, altı ay, bir yıl. Bu takvimi kimin çizdiği belli değildir, ama elimize tutuşturulur ve uymadığımızda kendimizi ya da başkasını yargılarız.

Bence bu takvim ölçülebilir bir şey değildir. Acının ne kadar süreceği; kaybın büyüklüğü, ilişkinin dokusu ve bizim yapımız gibi koşullara bağlıdır. Dışarıdan bakan biri bunları tartamaz. Ama bu, yasın nasıl geçeceğinin bize bağlı olmadığı anlamına gelmez. Acının gelmesi bize düşmez, fakat o gün ona nasıl yer vereceğimiz, kendimize ne yaptığımız elimizdedir. Bu yüzden yası bir süreç olarak değil, her sabah yeniden kurulan bir tutum olarak görmeyi öneriyorum.

Karşı görüş de hafife alınmamalı. Anma günleri ve ritüeller boş değildir; insanlara ortak bir yer verir, yalnız kalmış birine bir çerçeve sunar. Seneca da Lucilius'a yazdığı bir mektupta yası tümden yasaklamaz, yalnızca aşırılığını eleştirir. Yasın bütünüyle kişisel bir seçim olduğunu söylemek de acı çekenin üzerine yük bindirebilir. Yine de ritüeli kabul etmekle ona göre yaşamak aynı şey değildir. Takvim yol gösterebilir, ama o yolda hangi adımı atacağımıza karar veren yine biziz. Yasın süresini takvim değil, bugünkü tutumumuz belirler.