Yanlış Öncüllerden Doğru Sonuca: Geçerlilik Bize Ne Söyler?

Günlük konuşmada sık karşılaşılan bir akıl yürütme var: “Memeliler kanatlıdır. Yarasa bir memelidir. O halde yarasa kanatlıdır.” İlk öncül yanlış, ama sonuç doğru. Burada iki şeyi ayırmak gerekiyor. Birincisi, çıkarım geçerli: öncüller doğru olsaydı sonuç zorunlu olarak doğru olurdu. İkincisi, sonucun doğruluğu bu çıkarımdan gelmiyor, çünkü öncüllerden biri yanlış. Sonuç bir hesabın değil, bir isabetin ürünü. Yarasanın kanatlı olduğunu zaten biliyoruz, ama bu bilgiyi argümana borçlu değiliz.

Elimizde olan, sonuca hangi gözle bakacağımızdır. Doğru çıkan bir sonuç bizi argümanın işe yaradığına inandırabilir; oysa ayırt etmemiz gereken, öncüllerin doğru olup olmadığıdır. Geçerlilik bir güvence değil, bir koşul cümlesidir: doğruluğu öncüllerden taşır, öncülleri kendisi doğrulamaz.

Bence bu örnek, bir argümanın ikna ediciliğinin biçiminde değil, öncüllerin nereden geldiğinde aranması gerektiğini gösteriyor. Biçim yanlış öncülleri temize çıkarmaz; yalnızca yanlışın kendi içinde tutarlı görünmesine yardım eder. Bu yüzden önce öncüllere, sonra biçime, en son sonuca bakmak daha sağlam bir sıra.