Sinirle Yazılan Mesaj, Kendi Haklılığını Ertesi Güne Bırakır

Öfkeyle yazılmış bir cevabın arkasında çoğu zaman şu cümle durur: bu bana yapıldı ve haksızlık. Duygu bu cümleden doğar, ama asıl iş cümlenin kendisindedir. Stoacılar burada bir ayrım yapar. Bir olay önce bize bir izlenim olarak ulaşır; onu bir hükme dönüştürüp dönüştürmemek ise bizim işimizdir. Epiktetos insanları şeylerin değil, şeyler hakkındaki yargıların rahatsız ettiğini söyler. Seneca ise Öfke Üzerine adlı eserinde öfkenin, haksızlığa uğradığımız izlenimine verilmiş bir onay olduğunu düşünür. Öfke bu açıdan, sınanabilir bir hükümdür.

İlginç olan, aynı mesajın duygu geçtikten sonra okunduğunda ağırlığının değişmesi. Cümle aynı kalır, ama onu taşıyan hiddet gider ve geriye ne kaldığını görürüz. Bu, öfkenin her zaman yanılttığı anlamına gelmez. Yalnızca hükmü öfkeden bağımsız olarak yeniden kurabildiğimizde, dünkü yargının hâlâ geçerli olduğunu söyleyebiliriz. Haklılık hissi ile haklılık arasındaki fark tam burada görünür: hisse güvenip hükmü aynen tekrarlarsak, yalnızca yeniden öfkelenmiş oluruz.

Bence öfke hükmü doğrudan geçersiz kılmaz, ama onu sınanmamış bırakır. Ertesi gün mesajı okumak bu sınamanın en ucuz yoludur, ama tek yolu değildir. Asıl ölçüt, hükmü karşı tarafın gözüyle de söyleyebilip söyleyemediğimizde saklı olabilir. Burada sizin ayrımınız nerede başlıyor, görmek isterim.