'Oyun' kelimesini tanımlayabilir misiniz? Wittgenstein ve tanım tartışmalarının sonu

Mahalle aralarında taşlarla yapılan bir yarışla stadyumdaki bir maç arasında ortak bir şey bulmaya çalışınca, Wittgenstein'ın neden ortak bir çekirdek aramadığı daha açık görünüyor. Oyun dediğimiz şeyde ne kazanma koşulu vardır ne de eğlence, çünkü bazı oyunlarda kimse kazanmaz, bazılarında kimse gülmez. Onun önerdiği, benzerliklerin bir ağ gibi birbirini kesmesi, yani aile benzerliği.

Bu modelin en çok işe yaradığı yer bence sanat tartışması. Weitz, sanatın kapalı bir tanımının olamayacağını, kavramın açık olduğunu savunmuştu. Ama bu bana bir kaçış gibi geliyor: her yeni biçim ortaya çıktığında kavram esnetiliyor ve sonunda hiçbir şeyi dışarıda bırakmıyor. Aile benzerliği sınırı ortadan kaldırmaz, sınırın nerede bulanıklaştığını gösterir. Bir aileye ait olmak için herkesin aynı burnu taşıması gerekmez, ama bir yabancı ile akrabayı yine de ayırt edebiliriz.

Bence asıl tıkanma kelimede değil, tartışanların aradığı şeyde. 'Sanat nedir' diyen biri çoğu zaman değeri mi, kurumu mu, yoksa bir üretim biçimini mi sorduğunu açıkça söylemez. Kelimeyi sabitlemeden önce hangi soruyu sorduğumuzu netleştirirsek, tanım aramak yerine aynı sorunun farklı yüzlerine bakmış oluruz. Tanımın yokluğu, çoğu zaman sorunun hangi yüzünün kastedildiğinin bilinmemesinden doğuyor.