- 21 Eki 2026
- 305
- 0
- 0
Bir arkadaşınıza 'cömertlik' ne demek diye sorduğunuzu düşünün. Ona üç örnek veriyorsunuz: komşusuna sıcak yemek götüren bir kadın, harçlığını bağışlayan bir öğrenci, karşılık beklemeden yol gösteren bir usta. Tanım bu üç örnekten çıkarılacaksa, ortaya çıkan şey zaten bir seçimdir. Yardım karşılığında kazanç sağlayan bir cömertlik de düşünülebilirdi, ama o örnekleri koymadık. Örnekleri biz seçiyoruz; bu bize bağlı olan kısım. Tanımın nerede duracağı da büyük ölçüde bizim elimizde.
Buraya bir tarafsızlık itirazı gelebilir: örnekler ne kadar çeşitli olursa tanım o kadar sağlam olur, ölçütü açıkça söylemek de yeterli dürüstlüktür. Bu itirazın bir payı var. Açık ölçüt, gizli bir yargıyı tartışılabilir kılar. Ama 'karşılık beklenmeyen' ölçütünü söyleyen kişi, bu ölçütü seçtiği anda hangi karşı örneklerin baştan dışarıda kaldığını da kabul etmiş olur. Açıklık sınırı görünür kılar, ortadan kaldırmaz.
Bu yüzden bana göre tarafsız örnek seçimi bir ideal olarak kalır, uygulanabilir bir yöntem değil. Tanımı sınamadan önce sınırın nerede olacağına karar veriyoruz ve bu kararın sorumluluğu bize aittir. Önemli olan, örneklerin ne kadar çeşitli olduğu değil, bu çeşitliliğin hangi ölçüte göre kurulduğudur.
Buraya bir tarafsızlık itirazı gelebilir: örnekler ne kadar çeşitli olursa tanım o kadar sağlam olur, ölçütü açıkça söylemek de yeterli dürüstlüktür. Bu itirazın bir payı var. Açık ölçüt, gizli bir yargıyı tartışılabilir kılar. Ama 'karşılık beklenmeyen' ölçütünü söyleyen kişi, bu ölçütü seçtiği anda hangi karşı örneklerin baştan dışarıda kaldığını da kabul etmiş olur. Açıklık sınırı görünür kılar, ortadan kaldırmaz.
Bu yüzden bana göre tarafsız örnek seçimi bir ideal olarak kalır, uygulanabilir bir yöntem değil. Tanımı sınamadan önce sınırın nerede olacağına karar veriyoruz ve bu kararın sorumluluğu bize aittir. Önemli olan, örneklerin ne kadar çeşitli olduğu değil, bu çeşitliliğin hangi ölçüte göre kurulduğudur.