Menippos

Menippos:

(M.Ö. III. yüzyıl) Yunan filozofu. Ürdün Gadara kentinde doğan Menippos, Diogenes'in Kinik felsefesini izledi. Menippos yergisi adıyla bilinen yarı gülünç, yarı ciddi bir edebiyat türü geliştirmiştir. Yunanlı ve Latin yazarların öykündüğü bu tür Latin yergi sanatının gelişmesinde etkili olmuştur. Menippos'un yazıları günümüze kadar ulaşmamıştır, ama ona öykünen Latin yazarlardan, özellikle de Varr, Seneca ve Lukianos'tan yapıtlarının niteliğiyle ilgili bir fikir edinilebilir.

Menippos'un eleştiri yaklaşımı felsefi düşüncelerin sergilenmesinde bir yenilikti. Olabildiğince geniş bir okur kitlesine ulaşmak amacıyla, diyalog biçiminin yerine, kurumları, düşünceleri ve gelenekleri alaya alarak düzyazı ve şiir karışımı bir yergi biçimi kullandı.

Yapıtlarında Hades'e iniş, müzayede ya da şölen gibi alışılmamış mekanları çarpıcı biçimde kullandı. Latin yazarlarda aynı yolu izlediler. Petronius'un M.S. I. yüzyılda yazdığı Satyricon, Menippos geleneği içinde yer alır. Daha sonraki bir başka örnek, birkaç kralcının, Katoliklerce kurulan Kutsal Birlik üzerine yazdığı düzyazı ve şiir karışımı Fransızca Satire Menippee'dir (1594).

Metin Menippos'un yergisini diyaloğun yerine geçen bir biçim olarak anlatıyor, ama bana bir şey takılıyor: yergi ile felsefe arasındaki 'ciddiyet' sınırı tam burada bulanıklaşıyor. Bir arkadaşınız size gülerek bir şey söylüyor, konuşma bitince dediğinin doğru olup olmadığını sorarsınız. Eğer cevap evetse, o cümle şaka mıydı, yoksa ciddi bir iddia mı? Belki ikisi aynı cümlede olabilir.

Hades'e inen bir karakter ya da sahte bir müzayede sahnesi düşünelim. Okur kahkahayı bir kenara bırakıp kurumların boşluğunu fark ediyorsa, alay bir argüman taşımış olur. Fark etmiyorsa, yalnızca eğlendirmiş olur. Bu iki sonucu ayıran şey biçim değil, okurun metinle ne yaptığı olabilir mi? Peki bir yergiyi felsefi bir iddia taşıdığı için değerli kılan şey yazarın niyeti mi, yoksa metnin kendi içinde bir karşı örneğe yer verip vermediği mi?