Kürsüde Özgürlük, Dinleyenin Susma Hakkını Görünmez Kılar

Bir toplantıda biri söz alıp uzun uzun konuştuğunda salonda çoğu zaman aynı sessizlik oluşur: kimse itiraz etmez, kimse de gerçekten dinlemez. Herkes bir köşeye çekilir, başını sallar, saatine bakar. Serbest kürsü tam bu yüzden kurulur ki her ses duyulabilsin. Ama kürsünün açıklığı yalnızca söyleyenin hakkını korur; dinleyenin hakkını ise çoğu zaman bir kenara bırakır.

Sartre'ın bakış üzerine düşüncesini hatırlayalım: başkasının bakışı bizi bir nesneye dönüştürür ve biz de bu bakışın altında kendimizi tanımlamaya zorlanırız. Kürsüde konuşan kişi için de bir yük vardır; salonun bakışı ve sessizliği onun sözünü bir talebe, bir yüke dönüştürür. Dinleyen, söylenenin ağırlığını kabul etmek ya da reddetmek zorundadır ve reddetmenin bedelini de çoğu zaman o taşır.

Asıl sorun, özgürlüğün iki yüzünün aynı anda görünmemesi. Konuşmak bir özgürlük, dinlemeyi reddetmek de bir özgürlük. İkisi birbirini dışlamaz; ama biri öbürünün bedelini sessizce ödetebilir. Bir sözü dinleyene dayatmak, onun sessizliğini de bir rızaya çevirir. Bence serbest kürsünün ortak sorumluluğu, her konuşmacının salona ne kadar yük bindirdiğini sormaktan geçer. Sözümüzün ağırlığını kendi omuzlarımızda taşımadığımızda, o ağırlığı başka birinin sessizliğine yüklüyoruz.