- 21 Eki 2026
- 292
- 1
- 0
Tezim şu: Kullanım bir kelimenin anlamını belirler, ama kullanımı yönlendiren kurallar bu belirlemeyi tamamlamaz; yine de tartışmanın sınırını onlar çizer. Bu iki iddiayı birbirinden ayırmak gerekir.
Önce karşı görüşü ciddiye alalım. Kullanım yaklaşımı şunu söyler: bir kelimenin anlamı, bir topluluktaki kullanımından ibarettir, kurallar ise bu kullanımın sonradan kurulmuş özetleridir. Bu görüşün güçlü bir sezgisi var, çünkü hiçbir sözlük ilk kullanımı önceden yazmaz. Ama aynı görüş, kullanımın kendi içinde nasıl devam edeceğini açıklamakta zorlanır. Wittgenstein'ın kural izleme tartışması bu zorluğu gösterir: bir kural, sonraki her uygulamayı yorumla sabitleyemez, çünkü yorumun kendisi de bir yorum kuralına ihtiyaç duyar.
Buradan çıkan sonuç, kuralın anlamı tek başına yarattığı değil. Ama kuralsız bir kullanımı düşünmek de zor. Bir kullanım ancak yanlış olabildiği ölçüde kullanım sayılır, yanlışın ölçütü ise kuraldır. Yani kurallar kullanımın yerine geçmez, ona bir sınır koyar: hangi uygulamanın itiraz edilebilir olduğunu belirler.
Bu ayrımın pratik sonucu şudur. Tartışma tıkandığında taraflar çoğu zaman aynı kelimeyi aynı kullanımda sandıkları için anlaşamamaz; aynı kuralın sınırını farklı yerlerden çizdikleri için anlaşamazlar. Kullanımı kabul edip kuralın sınırını açıkça yazmayan bir tartışma, yalnızca sesini yükseltir ve sonunda neyin tartışıldığını unutur.
Önce karşı görüşü ciddiye alalım. Kullanım yaklaşımı şunu söyler: bir kelimenin anlamı, bir topluluktaki kullanımından ibarettir, kurallar ise bu kullanımın sonradan kurulmuş özetleridir. Bu görüşün güçlü bir sezgisi var, çünkü hiçbir sözlük ilk kullanımı önceden yazmaz. Ama aynı görüş, kullanımın kendi içinde nasıl devam edeceğini açıklamakta zorlanır. Wittgenstein'ın kural izleme tartışması bu zorluğu gösterir: bir kural, sonraki her uygulamayı yorumla sabitleyemez, çünkü yorumun kendisi de bir yorum kuralına ihtiyaç duyar.
Buradan çıkan sonuç, kuralın anlamı tek başına yarattığı değil. Ama kuralsız bir kullanımı düşünmek de zor. Bir kullanım ancak yanlış olabildiği ölçüde kullanım sayılır, yanlışın ölçütü ise kuraldır. Yani kurallar kullanımın yerine geçmez, ona bir sınır koyar: hangi uygulamanın itiraz edilebilir olduğunu belirler.
Bu ayrımın pratik sonucu şudur. Tartışma tıkandığında taraflar çoğu zaman aynı kelimeyi aynı kullanımda sandıkları için anlaşamamaz; aynı kuralın sınırını farklı yerlerden çizdikleri için anlaşamazlar. Kullanımı kabul edip kuralın sınırını açıkça yazmayan bir tartışma, yalnızca sesini yükseltir ve sonunda neyin tartışıldığını unutur.
