Kolektif kimlik ile ideolojinin iç içe geçtiği yer üzerine

Kolektif kimlik, bir grubun ortak bir geçmişten, dilden, anlatılardan ya da ortak bir işten doğan 'biz' duygusudur. İdeoloji ise bu 'biz'in değerlerini doğal ve kaçınılmaz gösteren düşünce dizgesidir. İkisi aynı şey değildir, ama sık sık iç içe geçerler. Sartre, Diyalektik Aklın Eleştirisi'nde insanların bir arada bulunuşunu iki biçimde ayırır: otobüs durağında sıraya girmiş insanlar gibi, ortak bir nesne yüzünden yan yana gelip birbirinden habersiz kalan bir seri ve ortak bir projeye bağlanıp bu bağı her seferinde yeniden kuran bir grup. Seride kimlik dışarıdan dayatılır; grupta bağlılık bir seçimin tekrarıdır.

Bu ayrım bence sorunun en ince yerini gösteriyor. Eleştirel mesafe topluluğun dışında bir yerde durmak değil, o topluluğun 'biz'ini ilk kez seçilmiş bir şey olarak görebilmektir. Bir aidiyet bizi düşünmekten alıkoymaya başladığında, çoktan seriye dönmüş demektir. Yani mesele kimliğe sahip olup olmamak değil, onu hâlâ bilerek sahiplenip sahiplenmediğimizdir. Camus'nün Yabancı'sında Meursault'nun ölüm eşiğinde, ona yakıştırılan inanç dilini reddetmesi bu sertliği küçük ama açık biçimde gösterir. Bazı kimlikler ise bizi o kadar erken ve derinden kuşatır ki, onları yeniden seçmek ancak sonradan fark edilen bir mesafeyle mümkün olur.