Kişisel Felsefe Bir Etiket Değil, Zor Anlarda Belli Olan Bir Sıralamadır

Bir sabah işe geç kalıyorsunuz, otobüs gelmedi ve bir arkadaşınıza benim felsefem şu diyorsunuz. Ama o an ne yaptığınızı belirleyen şey çoğu zaman yazdığınız ilkeler değil, saat ve yol. Bence kişisel felsefe, bir ilkeler listesi olarak değil, elimizde olmayan bir şeyle karşılaştığımızda hangi ilkenin öne geçtiğini gösteren bir sıralama olarak anlaşılmalı. Karşı görüş ciddi bir itiraz taşıyor: tutarlılık için tek bir ilke seçip onu her duruma uygulamak daha dürüst görünür, sıralama ise her durumda yeniden kurulan bir hükme dönüşüp keyfileşebilir. Ama tek ilke de sıralamayı ortadan kaldırmaz, yalnızca gizler; zor bir günde en azından bir ilke geri çekilir. Epiktetos'un bize bağlı olan ile olmayan ayrımı burada işe yarar. Otobüsün gelmemesi elimizde değildir; geç kalınca öfkelenip öfkelenmemek ise elimizdedir. Dolayısıyla sıralamayı sınamanın yolu, sonuçların denetimimizde olmayan kısmına değil, kendi tepkimizin yönüne bakmaktır. Bu yüzden felsefemizi savunmak, güzel ilkeler sıralamak değil, bir zor anda hangi ilkeyi geri plana ittiğimizi açıkça söylemektir. Tutarlılık o geri plana itme anlarında ortaya çıkar; yalnızca iyi gününde yazdığımız listeyi ise hiç sınamamış oluruz.