Geçerli Ama Sakat Bir Çıkarım: Öncüllerin Gizli Yükü

Bir haberin güvenilir olup olmadığını anlamaya çalışırken çoğumuz kaynak gösterilip gösterilmediğine bakarız. Kaynaksız haber şüpheli, kaynaklı haber makul görünür. Bu alışkanlık mantıksal olarak da sağlam bir çıkarıma benziyor: Bütün güvenilir haberler kaynak gösterir. Bu haber kaynak göstermiyor. Öyleyse bu haber güvenilir değil.

Biçim açısından kusursuz görünüyor. Öncüller doğruysa sonuç zorunlu olarak doğru çıkıyor. Peki ilk öncül doğru mu? Önermeyi kaldırıp sonucun çöküp çökmediğine bakalım. Kaynak göstermeyen ama doğru bilgi veren bir haber düşünebiliyor muyuz? Düşünebiliyorsak, 'güvenilir' kelimesinin içine 'kaynak gösteren' anlamını sessizce koymuş olabiliriz. Öncül o zaman bir doğruluk iddiası olmaktan çıkıp bir tanıma dönüşüyor.

Gizli yük burada: kaynak göstermek bir yöntem, güvenilirlik ise bir sonuç. Yöntem sonucun belirtisi olabilir ama tanımı olmak zorunda değil. Peki ya bu iki kavramı birbirinden ayırmanın bir ölçütü varsa, o ölçüt ne olurdu?