Felsefi soru kaygıdan değil, dilin kurduğu imkândan doğar

Tartışmada üç ayrı iddia aynı yerde duruyor: nedensel iddia (felsefe hangi duyguyla başladı?), kurucu iddia (bir sorunun felsefi sayılması için hangi koşulu taşıması gerekir?) ve bu iki düzeyi birbirinden ayıran bir ölçüt. Benim tezim şu: Felsefi soru kaygının ya da merakın kendisinden değil, bu duyguların genel ve yanıtlanabilir bir önermeye dönüşebildiği dilden doğar. Kaygı ve merak soruyu ateşler, ama bir sorunun felsefi olması, öznel bir sıkıntının herkesin denetleyebileceği bir biçime sokulabilmesine bağlıdır.

Karşı görüş ciddiye alınmalı. Aristoteles, Metafizik’in başında hayretin bilgiye yönelmenin kaynağı olduğunu söyler. Heidegger ise Varlık ve Zaman’da kaygıyı, varlığın bütününün açıldığı bir durum olarak çözümler. Bu iki çizgi de duygunun düşünmeden önce geldiğini savunur ve dil öncesi bir yaşantıyı tümüyle dışlamak zordur.

Yine de bir sınama önerebilirim. Duygu çıkarıldığında soru biçim olarak kalabiliyorsa, duygu tetikleyici olmuş, kurucu olmamıştır. «Bilgi nedir?» sorusunu duygusuz bir mantıkçı da sorabilir ve soru aynı felsefi yapıyı taşır. Oysa hayret ya da kaygı dile dökülmeden hiçbir felsefi soruya dönüşmez. Bu yüzden kaynak olarak duygu, koşul olarak dil ayrılmalıdır.

Bu ayrım, Felsefe’ye Giriş için de bir ölçüt sunar: felsefenin başlangıcını anlatırken duygu ile sorunun biçimini karıştırmamak gerekir.