Düşünce Akışı Bizi Yönetiyor mu, Yoksa Biz Onu Yönlendirebiliyor muyuz

Bir sabah yataktan kalkmadan önce zihnimizde hazır bir cümle belirir: bugün yine yetmeyeceğiz, ilk işe yine geç kalacağız. Bu cümle bizden izin istemeden gelir ve çoğu zaman gün boyunca tavrımızı belirler. Gündelik dilde buna aklımdan geçti deriz, sanki akıl bir misafirmiş gibi. Oysa bu misafir, biz onu davet etmeden gelir ve sonra evin sahibi gibi davranır.

Burada ilk ayrımı yapmak gerekir: bir düşünceyi fark etmek ile ona yön vermek aynı şey değildir. Fark etmek, düşüncenin varlığını kabul etmektir; yön vermek ise onun içinde nasıl duracağımı seçmektir. Kierkegaard'ın kaygıyı özgürlüğün baş dönmesi olarak tarif etmesi bu ayrımı iyi gösterir. Kaygı bizi bir seçime çağırır ama seçimi kendisi yapmaz. Yani kaygı, düşüncelerin en yoğun hâlidir ve özgürlük tam da orada sınanır.

Bana göre özgürlüğümüz düşüncenin kendisinde değil, düşünceyle kurduğumuz mesafede başlar. Bir düşünce geldiğinde onu hemen sahiplenmek de, hemen reddetmek de bir tür kaçıştır. Sorumluluk, o düşünceye bakıp bu benim mi, yoksa bana mı dayatılıyor diye sormaya razı olmaktır. Bu soru bizi rahatlatmaz, ama dürüst kılar. Belki özgürlük, zihnimizin ne kadar hızlı konuştuğunda değil, o konuşmaya verdiğimiz yanıtın biçiminde ölçülür.